Inżynieria społeczna w dobie cyfrowego dziennikarstwa DIKS-SL>InżSpoł
Tematy:
BLOK I: FUNDAMENTY I HISTORIA (zajęcia 1-9)
Geneza, ewolucja i podstawy inżynierii społecznej w kontekście cyfrowego dziennikarstwa
1. Historia inżynierii społecznej – od propagandy Goebbelsa do memów TikToka.
2. Fundamenty inżynierii społecznej – projektowanie zachowań zbiorowych, zarządzanie informacją, konstrukcja narracji.
3. Psychologia jako narzędzie inżynierii społecznej – wykorzystanie mechanizmów poznawczych i emocjonalnych w projektowaniu przekazu.
4. Gatekeeping 2.0 – ewolucja kontroli przepływu informacji w erze cyfrowej.
5. Anatomia fake news – struktura, mechanizmy i rozprzestrzenianie dezinformacji.
6. Teoria spiskowa jako produkt kulturowy – geneza, dystrybucja i funkcje w inżynierii społecznej.
7. Dynamika bąbli informacyjnych – echo chambers vs filter bubbles, projektowanie polaryzacji cyfrowej.
8. Cambridge Analytica i psychometryczne profilowanie – studium przypadku inżynierii społecznej w kampaniach politycznych.
9. Platform capitalism – jak modele biznesowe Big Tech i algorytmy rekomendacji projektują zachowania użytkowników.
BLOK II: WSPÓŁCZESNE TECHNIKI I NARZĘDZIA (zajęcia 10-20)
Konkretne metody, technologie i praktyki inżynierii społecznej
10. Clickbait i sensacjonalizm – ekonomia uwagi w mediach cyfrowych.
11. Viral engineering – mechanizmy wiralności i projektowanie zasięgów organicznych.
12. Mikrotargeting polityczny – personalizacja propagandy w social media.
13. Astroturfing i sockpuppeting – fałszywe tożsamości i ruchy w internecie.
14. Trolle, farmy botów i botnety – jak państwa prowadzą wojny informacyjne.
15. Influencer marketing jako narzędzie inżynierii społecznej – projektowanie autentyczności i zaufania.
16. Dark patterns w aplikacjach – jak interfejsy projektują zachowania użytkowników.
17. Nudging i architektura wyboru – projektowanie środowiska cyfrowego, case study: dawstwo organów, zdrowie publiczne, manipulacja konsumencka.
18. Neuromarketing i hacking uwagi – wykorzystanie badań mózgu w projektowaniu przekazu medialnego.
19. Manipulacja emocjami w przekazie medialnym – projektowanie narracji przez język, obrazy i strukturę informacji.
20. Etyka inżynierii społecznej w dziennikarstwie – granica między projektowaniem przekazu a manipulacją, odpowiedzialność dziennikarska.
BLOK III: AI, OBRONA I PRZYSZŁOŚĆ (zajęcia 21-30)
AI w inżynierii społecznej, przeciwdziałanie i wyzwania przyszłości
21. Deepfake i synthetic media – inżynieria rzeczywistości w erze AI.
22. AI i ChatGPT – generatywne modele językowe jako narzędzie inżynierii społecznej.
23. Astroturfing 2.0 – sztuczne ruchy społeczne generowane przez AI.
24. Manipulacja algorytmiczna w wyszukiwarkach – SEO, autocomplete i sugestie jako narzędzia inżynierii społecznej.
25. Dezinformacja wizualna – inżynieria przekazu przez manipulację fotografią, infografiką i montażem wideo.
26. Memetic warfare – memy jako broń w konfliktach społecznych i politycznych.
27. Spin doctoring w erze instant news – inżynieria narracji w czasie rzeczywistym.
28. Fact-checking i narzędzia weryfikacji – praktyka dziennikarska: InVID, TinEye, RevEye, CrowdTangle, Who.is, Wayback Machine, analiza metadanych obrazów i video, wykrywanie botów.
29. Digital literacy i programy edukacyjne – metody nauczania wykrywania inżynierii społecznej, budowanie odporności społecznej.
30. Cyberhigiena i counter-propaganda – strategie obronne dla dziennikarzy, etyczne dylematy stosowania technik inżynierii społecznej w dziennikarstwie.
Koordynatorzy przedmiotu
Kryteria oceniania
Metody i narzędzia dydaktyczne:
Konwersatorium interaktywne, dyskusja problemowa, analiza case study, praca w grupach nad projektami analitycznymi, warsztaty z narzędziami weryfikacji.
Sposoby sprawdzania i warunki zaliczenia:
• Udział i aktywność w zajęciach – 25%
Regularne uczestnictwo w zajęciach, aktywne zaangażowanie w dyskusje oraz praca w grupach nad zadaniami związanymi z analizą mechanizmów inżynierii społecznej.
• Projekt indywidualny – 50%
Raport dziennikarsko-badawczy (6-10 stron) analizujący wybrany przypadek zastosowania inżynierii społecznej. Projekt obejmuje zebranie i analizę materiałów źródłowych, weryfikację źródeł z użyciem narzędzi fact-checkingowych, identyfikację technik inżynierii społecznej oraz ocenę skutków społecznych. Raport musi zawierać sekcję etyczną: analizę granic między projektowaniem przekazu a manipulacją w badanym przypadku oraz ocenę odpowiedzialności uczestników procesu medialnego. Możliwe jest również wykonanie projektu w formie reportażu multimedialnego (8-12 minut) z analizą źródeł i refleksją etyczną.
• Test końcowy – 25%
Sprawdzenie wiedzy teoretycznej i praktycznej z zakresu inżynierii społecznej w dziennikarstwie cyfrowym, w tym zagadnień dotyczących technik projektowania zachowań społecznych, metod konstrukcji narracji medialnych, narzędzi weryfikacji dziennikarskiej oraz dylematów etycznych.
Literatura
Będzie dostępny skrypt z zajęć w wersji pdf.
Lektury podstawowe
1. Zuboff, S. (2020). Wiek kapitalizmu inwigilacji. Walka o przyszłość ludzkości na nowej granicy władzy. Poznań: Zysk i S-ka.
2. Cialdini, R.B. (2013). Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka. Gdańsk: GWP.
3. Thaler, R.H., Sunstein, C.R. (2023). Impuls. Wydanie finalne. Jak podejmować właściwe decyzje dotyczące zdrowia, dobrobytu i szczęścia. Poznań: Zysk i S-ka.
4. Bernays, E. (2020). Propaganda. Warszawa: Kosmos.
5. van der Linden, S. (2024). Fake news. Jak dezinformacja infekuje umysły i jak się na nią uodpornić. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy.
6. Hadnagy, C. (2020). Socjotechnika. Sztuka zdobywania władzy nad umysłami. Wydanie II. Gliwice: Helion.
7. Afeltowicz, Ł., Pietrowicz, K. (2015). Maszyny społeczne. Współczesna inżynieria społeczna i innowacje socjotechniczne. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Lektury uzupełniające
1. Carr, N. (2013). Płytki umysł. Jak internet wpływa na nasz mózg. Gliwice: Helion.
2. Głowiński, M. (1990). Nowomowa po polsku. Warszawa: PEN.
3. Ireton, C., Posetti, J. (red.) (2025). Dziennikarstwo, «fake news» i dezinformacja. Podręcznik edukacji i szkolenia dziennikarskiego. Warszawa: UNESCO Polska.
4. Traba, R., Woniak, K. (red.) (2017). Inżynieria społeczna. Między totalitarną utopią a cząstkowym pragmatyzmem. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar / ISP PAN.
5. Jałoszyński, K. (red.) (2019). Dezinformacja – inspiracja – społeczeństwo. Social Cybersecurity. Szczytno: Wyższa Szkoła Policji.
6. Gray, J. (2023). Socjotechniki w praktyce. Podręcznik etycznego hakera. Gliwice: Helion.
7. Cialdini, R.B., Martin, S.J., Goldstein, N.J. (2021). Mała wielka zmiana. Jak skuteczniej wywierać wpływ. Gdańsk: GWP.
|
W cyklu 2025/2026-Z:
Będzie dostępny skrypt Lektury podstawowe Lektury uzupełniające |
Uwagi
|
W cyklu 2025/2026-Z:
Metody i narzędzia dydaktyczne: Sposoby sprawdzania i warunki zaliczenia: |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: