Główne nurty kultury XX i XXI wieku DM-NL>GłNurtKult
Przedmiot jest pogłębionym studium głównych prądów, które ukształtowały kulturę XX i XXI wieku i wciąż ją określają. Ujmuje je interdyscyplinarnie, przez filozofię, literaturę, sztukę, architekturę, muzykę, teatr i kino. Celem kursu jest zrozumienie przemian kultury, ich genezy i przyczyn. Kurs pokazuje też, jak wpływają one na społeczne i indywidualne formy wyrazu.
Program zaczyna się od filozoficznych podstaw kultury, czyli theoria, praxis, poiesis i religio. Następnie omawia pojęcie kultury, jej definicje, kategorie i ujęcia badawcze. Ważną częścią kursu są prognozy rozwoju kultury XX wieku. Zderzają się w nich optymiści i pesymiści, od Spenglera po Fukuyamę i spór o „koniec historii”.
Kurs omawia dominujące nurty, takie jak modernizm, awangarda, postmodernizm, popkultura, konsumeryzm, New Age, antyglobalizm i kontestacja. Uwzględnia kontekst polityczny, czyli ideologie i totalitaryzmy wraz z ich księgami. Obejmuje też nurty kultury politycznej i strategicznej na świecie oraz polską myśl strategiczną i geopolityczną.
Kurs śledzi ewolucję kultury medialnej, od radia po internet i influencerów, w tym model propagandowy mediów. Uczy kultury akademickiej, kultury myślenia i dialogu wobec kryzysu epistemicznego. Szczególne miejsce zajmuje christianitas w XXI wieku i postulat powrotu do „kultury wartości”.
Każdy temat łączy się z bohaterami, czyli myślicielami i twórcami, których dzieła pozwalają zrozumieć dany nurt. Wykład przygotowuje do świadomego odbioru procesów kulturowych. Łączy wiedzę humanistyczną z refleksją filozoficzną, społeczną i polityczną.
Treści programowe
T_1. Filozofia kultury i dziedziny kultury. Theoria, praxis, poiesis, religio. Bohaterowie: Arystoteles, Cyceron, św. Tomasz z Akwinu, Ernst Cassirer.
T_2. Pojęcie kultury. Paideia, cultura, humanitas. Definicje, kategorie i elementy kultury. Bohaterowie: Edward B. Tylor, Bronisław Malinowski, Alfred Kroeber, Antonina Kłoskowska, Clifford Geertz.
T_3. Ujęcia kategorii kultury. Tradycyjne, semiotyczne, aksjologiczne, systemowe, dynamiczne, socjobiologiczne. Bohaterowie: Ferdinand de Saussure, Umberto Eco, Pitirim Sorokin, Talcott Parsons, Arnold Toynbee, Richard Dawkins.
T_4. Prognozy i oceny rozwoju kultury. Optymiści i pesymiści. Spór o „koniec historii”. Bohaterowie: Jeremy Bentham, John Stuart Mill, Alvin Toffler, Francis Fukuyama, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Erich Fromm.
T_5. Pluralizm idei. Od ancien régime do nouveau régime. Christianitas i jej alternatywy. Bohaterowie: Feliks Koneczny, Christopher Dawson, Jacques Maritain.
T_6. Przegląd nurtów kultury w filozofii, literaturze i sztuce. Bohaterowie: Edmund Husserl, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre, Ludwig Wittgenstein, Franz Kafka, James Joyce, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Pablo Picasso, Wassily Kandinsky, Marcel Duchamp, Andy Warhol.
T_7. Przegląd nurtów kultury w architekturze, muzyce, teatrze i kinie. Bohaterowie: Le Corbusier, Walter Gropius, Zaha Hadid, Igor Strawiński, Arnold Schönberg, Krzysztof Penderecki, Bertolt Brecht, Samuel Beckett, Jerzy Grotowski, Tadeusz Kantor, Siergiej Eisenstein, Ingmar Bergman, Andrzej Wajda, Krzysztof Kieślowski.
T_8. Ideologie i totalitaryzmy oraz ich księgi. Karol Marks, „Kapitał”, 1867. Włodzimierz Lenin, „Co robić?”, 1902, i „Państwo a rewolucja”, 1917. Adolf Hitler, „Mein Kampf”, 1925. Mao Zedong, „Czerwona książeczka”, 1964. Bohaterowie: Karol Marks, Włodzimierz Lenin, Adolf Hitler, Mao Zedong, Hannah Arendt, Ferdynand Antoni Ossendowski.
T_9. Nurty kultury politycznej i strategicznej na świecie. Klasycy: Sun Zi, Machiavelli, Clausewitz, de Gaulle. Teoretycy XX i XXI wieku: Almond, Snyder, Gray, Johnston, Friedman. Style strategiczne mocarstw i lekcje z porażek.
T_10. Polska myśl strategiczna i geopolityczna. Od idei jagiellońskiej do Polski w NATO. Bohaterowie: Paweł Włodkowic, Roman Dmowski, Józef Piłsudski, Władysław Sikorski, Jerzy Giedroyc, Juliusz Mieroszewski, Zbigniew Brzeziński.
T_11. Kultura medialna. Radio, telewizja, komputer, internet, nowe media, influencerzy. Model propagandowy mediów i fabrykowanie zgody. Bohaterowie: Marshall McLuhan, Noam Chomsky, Edward S. Herman, Neil Postman, Manuel Castells.
T_12. Popkultura i konsumeryzm. Kultura rozrywki i nuda. Bohaterowie: Jean Baudrillard, Zygmunt Bauman, Richard Winter.
T_13. Rewolucja seksualna i kontestacja kultury. Bohaterowie: Wilhelm Reich, Herbert Marcuse, Simone de Beauvoir.
T_14. Postmodernizm. New Age. Antyglobalizm. Klucze interpretacyjne kultury. Bohaterowie: Jean-François Lyotard, Jacques Derrida, Marilyn Ferguson, Naomi Klein.
T_15. Kultura akademicka, kultura myślenia i dialogu. Kryzys epistemiczny. Bohaterowie: Daniel Kahneman, Anatol Rapoport, Daniel Dennett, Andrzej Kaliszewski.
T_16. Christianitas w XXI wieku i powrót do „kultury wartości”. Bohaterowie: Jan Paweł II, Benedykt XVI, Leon XIV.
|
W cyklu 2023/2024-Z:
Jak wyżej, w części ogólnej. |
W cyklu 2024/2025-Z:
Zagadnienia dodatkowe do prezentacji: 1. Kultura jako dyskurs |
W cyklu 2025/2026-Z:
Zagadnienia dodatkowe do ew. prezentacji 1. Kultura jako dyskurs |
W cyklu 2026/2027-Z:
Każdy temat łączy się z bohaterami, czyli myślicielami i twórcami, kultury których dzieła pozwalają zrozumieć dany nurt. Wykład przygotowuje do świadomego odbioru procesów kulturowych. Łączy wiedzę humanistyczną z refleksją filozoficzną, społeczną i polityczną. |
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb zajęć
Efekty kształcenia
WIEDZA - Student ma rozszerzoną wiedzę o różnych rodzajach struktur i instytucji społecznych oraz pogłębioną w odniesieniu do wybranych struktur i instytucji społecznych. Ma pogłębioną wiedzę o relacjach między strukturami i instytucjami społecznymi. Ma rozszerzoną wiedzę o człowieku jako twórcy kultury w przestrzeni medialnej i komunikacji społecznej. W wyniku przeprowadzonych zajęć student identyfikuje fazy historyczne rozwoju współczesnej kultury, nazywa i definiuje prądy kultury. Definiuje poszczególne klucze interpretacji kultury.
UMIEJĘTNOŚCI - Student potrafi prognozować i modelować złożone procesy społeczne oraz ich praktyczne skutki obejmujące zjawiska z różnych obszarów życia społecznego z wykorzystaniem zaawansowanych metod i narzędzi właściwych dla dziennikarstwa i komunikacji społecznej. Umie samodzielnie i krytyczne wykorzystywać i rozwijać zdobyte kompetencje komunikacyjne i dziennikarskie w obszarze prasy, radia, telewizji, Internetu i rzecznictwa prasowego i public relations; potrafi umiejętnie wykorzystać zdobytą wiedzę językoznawczą, medialną i dziennikarską oraz podejmować działania zmierzające do rozwijania zdolności i kierowania własną karierą zawodową na bazie wykształcenia kierunkowego i specjalnościowego. Umie krytycznie spojrzeć na proces pojawiania się nowych trendów kulturowych.
KOMPETENCJE i POSTAWY - Student rozumie i ceni potrzebę uczenia się przez całe życie, potrafi inspirować i organizować własny proces uczenia się oraz proces uczenia się innych osób. Potrafi samodzielnie i krytycznie uzupełniać oraz pogłębiać wiedzę i umiejętności, rozszerzone o wymiar interdyscyplinarny, a także formułować pytania służące pogłębianiu wiedzy; postępuje etycznie, żywi szacunek wobec religii i tradycji; aktywnie uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych, społecznych, politycznych i religijnych o zasięgu krajowym i międzynarodowym; umie systematycznie gromadzić, analizować i w świadomy oraz etyczny sposób interpretować potrzebne informacje. Rozumie potrzebę rozwoju, kształcenia i doskonalenia się w obiektywizacji przekazu postrzeganej rzeczywistości; potrafi inspirować i organizować proces uczenia się innych osób w zakresie kompetencji komunikacyjnych i odpowiedzialnego odbioru mediów.
Staje się świadomym twórcą zdolnym do komunikowania w świecie wielokulturowych społeczności.
Kryteria oceniania
Nakład pracy studenta
3 ECTS, czyli 90 godzin pracy studenta. Udział w wykładach 20 godz. Lektura i przygotowanie do kolokwiów i prezentacji 35 godz. Konsultacje 5 godz. Przygotowanie do egzaminu 30 godz.
Metody kształcenia
Wykład informacyjny i problemowy. E-learning na platformie MS Teams. Analiza źródeł drukowanych, cyfrowych i dzieł audiowizualnych. Pokaz slajdów, audycji i filmów. Prezentacja studenta, czyli bohater, lektura lub tekst kultury. Studium przypadku i dyskusja według reguł Rapoporta. Praca z tekstem lektury. Pisanie eseju.
Kryteria oceny
A. Obecność i aktywność na wykładach.
B. Prezentacja wybranego nurtu kultury i jego bohatera.
C. Kolokwia ze znajomości lektur obowiązkowych. Zaliczenie każdej lektury warunkuje dopuszczenie do egzaminu.
D. Egzamin końcowy ustny.
Skala ocen: dst od 51%, dst+ od 61%, db od 71%, db+ od 81%, bdb od 91%.
Praktyki zawodowe
nie dotyczy
Literatura
Literatura przedmiotu
Epoki i kierunki w kulturze. Sztuka, literatura, muzyka, teatr, film, Leksykon PWN, Warszawa 2008, część Współczesność.
Iwasiów I., Gender dla średnio zaawansowanych, W.A.B., Warszawa 2004.
Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość, Znak, Kraków 2005, rozdziały Myśląc ojczyzna…, Myśląc Europa…, Demokracja. Możliwości i zagrożenia.
Kaliszewski A., Główne nurty w kulturze XX i XXI wieku. Podręcznik dla studentów dziennikarstwa i komunikacji społecznej, Poltext, Warszawa 2012.
Wielecki K., Kultura versus kultura masowa, Kraków 2024.
|
W cyklu 2023/2024-Z:
Lektura obowiązkowa w roku akademickim: - Kaliszewski A., Główne nurty w kulturze XX i XXI wieku, Podręcznik dla studentów dziennikarstwa i komunikacji społecznej, Poltext, Warszawa 2012. |
W cyklu 2026/2027-Z:
Lektury obowiązujące do kolokwium: Koneczny F., O wielości cywilizacji, Gebethner i Wolff, Kraków 1935. Ossendowski F.A., Lenin, Wydawnictwo Polskie R. Wegnera, Poznań 1930. Ratzinger J., Europa Benedykta w kryzysie kultur, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2005. Winter R., Nuda w kulturze rozrywki, WAM, Kraków 2012. |
Uwagi
|
W cyklu 2023/2024-Z:
Zagadnienia dodatkowe do prezentacji: 1. Kultura jako dyskurs |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: