Dzieje kultury i sztuki chrześcijańskiej w średniowieczu HIS-HCH>dzkulchrz

Celem przedmiotu „Dzieje kultury i sztuki chrześcijańskiej w średniowieczu” jest zapoznanie studentów z podstawowymi zjawiskami kultury religijnej średniowiecznej Europy oraz ich wyrazem w sztuce, architekturze i praktykach duchowych. Zajęcia koncentrują się na analizie procesów kształtowania się chrześcijańskiej kultury symbolicznej oraz jej przemian od wczesnego chrześcijaństwa po późne średniowiecze.
Szczególna uwaga poświęcona jest zagadnieniom takim jak rozwój duchowości chrześcijańskiej, kult świętych, znaczenie liturgii oraz rola Kościoła jako głównego mecenasa sztuki i instytucji kulturotwórczej. Omawiane są także podstawowe nurty interpretacyjne w historiografii, reprezentowane m.in. przez autorów takich jak Jacques Le Goff, Philippe Ariès, Jean Delumeau oraz Aaron Gouguenheim.
Szczególne znaczenie w analizie procesów kulturowych ma ujęcie syntetyczne średniowiecza jako epoki formowania się europejskiej tożsamości chrześcijańskiej, oparte m.in. na interpretacjach Jacques Le Goff oraz S. Gouguenheim. Ich prace pozwalają zrozumieć średniowiecze jako złożony system kulturowy, w którym religia, sztuka i życie społeczne były ze sobą ściśle powiązane.
W ramach zajęć analizowane są również kluczowe zjawiska kultury chrześcijańskiej, takie jak rozwój ikonografii, architektury sakralnej, monastycyzmu, kultu świętych, duchowości mistycznej oraz przemiany w postrzeganiu śmierci i życia pozagrobowego. Istotnym elementem jest także refleksja nad emocjonalnością i mentalnością ludzi średniowiecza, w tym nad kategoriami strachu, pobożności i doświadczenia religijnego.
Literatura przedmiotu obejmuje zarówno klasyczne opracowania historiograficzne (Manteuffel, Zientara, Le Goff), jak i współczesne ujęcia problemowe oraz syntetyczne, ze szczególnym uwzględnieniem pracy Sławomir Gouguenheim Średniowiecze w pytaniach i odpowiedziach (2025), która stanowi punkt odniesienia dla analizy kluczowych zagadnień kultury średniowiecznej.

R. M. Simon, Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa, Warszawa 1981.
H. Rahner, Kościół i państwo we wczesnym chrześcijaństwie, Warszawa 1986.
H. Chadwick, Kościół w epoce wczesnego chrześcijaństwa, Warszawa 2004.
J. Kłoczowski, Wspólnoty chrześcijańskie w tworzącej się Europie, Poznań 2003.
P. Chaunu, Czas reform, Warszawa 1989.
A. Brown, Kult świętych. Narodziny i rola w chrześcijaństwie łacińskim, Kraków 2007.
A. Vauchez, Duchowość średniowiecza, Gdańsk 1997.
J. Huizinga, Jesień średniowiecza, Warszawa 2001.
J. Delumeau, Strach w kulturze Zachodu, Warszawa 1986.
Ph. Ariès, Człowiek i śmierć, Warszawa 1997.
J. Le Goff, Kultura średniowiecznej Europy, Warszawa–Gdańsk 2001.
J. Strzelczyk, Średniowieczny obraz świata, Poznań 2004.
S. Gouguenheim, Średniowiecze w pytaniach i odpowiedziach, 2025.
T. Gałuszka, The Beguines of Medieval Świdnica. The Interrogation of the "Daughters of Odelindis" in 1332, York 2023.
Historia chrześcijaństwa, red. A. Corbin i in., Kraków 2009.