Dziedzictwo archeologiczne: Europa i świat HIS-SL>dzarchEU
**Opis wykładu (ok. 2000 znaków):**
Celem zajęć jest zapoznanie studentów z najważniejszymi zjawiskami, kulturami, procesami dziejowymi oraz obiektami polskiego dziedzictwa archeologicznego — od najstarszych śladów pobytu człowieka na ziemiach polskich w paleolicie, przez mezolit, neolit, epokę brązu i żelaza, okres wpływów rzymskich, aż po problematykę wczesnośredniowieczną, słowiańską oraz współczesne wyzwania archeologii i ochrony zabytków. Zajęcia mają charakter interdyscyplinarny: łączą wiedzę z zakresu archeologii, historii, muzealnictwa, ochrony dziedzictwa i metodologii badań źródłowych.
W pierwszej części wykładu omówione zostaną podstawowe pojęcia z zakresu archeologii i dziedzictwa archeologicznego oraz miejsce tych dziedzin w warsztacie historyka. Studenci poznają rodzaje źródeł archeologicznych — osadniczych, sepulkralnych, depozytowych — a także zasady ich pozyskiwania, dokumentowania, datowania, interpretacji i ochrony. Szczególna uwaga zostanie poświęcona metodom chronologii względnej i bezwzględnej, znaczeniu kontekstu znaleziska oraz etycznym i prawnym aspektom badań archeologicznych.
Kolejna część zajęć przedstawi najważniejsze etapy pradziejów ziem polskich. Omówione zostaną najstarsze ślady obecności człowieka, przemiany kulturowe w paleolicie i mezolicie, a następnie rewolucja neolityczna związana z upowszechnieniem rolnictwa, hodowli, ceramiki i trwałego osadnictwa. Analizie poddana będzie także problematyka epoki brązu i żelaza, w tym rozwój metalurgii, struktur społecznych, sieci wymiany oraz ważnych stanowisk, takich jak Biskupin. Osobne zagadnienia stanowią obecność Celtów na ziemiach polskich, ziemie polskie w okresie rzymskim, kontakty z Imperium Romanum oraz archeologiczne ujęcie problemu słowiańskiego. Poruszona zostanie także tematyka związana z archeologią pól bitewnych i archeologią współczesności.
W końcowej części wykładu zaprezentowane zostaną współczesne trendy w archeologii: digitalizacja zbiorów, metody nieinwazyjne, archeologia krajobrazu, ochrona dziedzictwa w kontekście inwestycji oraz rola muzeów i lokalnych społeczności w popularyzacji wiedzy o przeszłości.
Istotnym elementem zajęć będzie samodzielna praca studentów nad wybranym obiektem archeologicznym, zlokalizowanym na przykład w bliskim sąsiedztwie miejsca zamieszkania. W ramach pracy warsztatowej studenci przygotują prezentację, w której opiszą historię badań, charakter znalezisk, znaczenie obiektu dla poznania dziejów regionu oraz aktualny stan jego ochrony i udostępnienia.
Zajęcia rozwijają umiejętność krytycznej analizy źródeł, interpretacji materiału archeologicznego, wyszukiwania literatury oraz łączenia wiedzy specjalistycznej z szerszym kontekstem historycznym i kulturowym.
|
W cyklu 2026/2027-Z:
Cykl wykładów poświęcony jest dziedzictwu archeologicznemu rozumianemu jako materialne i niematerialne świadectwo dziejów ludzkości, zachowane w ziemi, pod wodą, w krajobrazie oraz w zbiorach muzealnych. Zajęcia prezentują tę problematykę w szerokiej perspektywie europejskiej i globalnej, ukazując zarówno wyjątkowość poszczególnych kultur, jak i wspólne mechanizmy kształtowania i ochrony przeszłości. Wykłady obejmują najważniejsze regiony i epoki: od paleolitu i neolitycznych krajobrazów megalitycznych Europy, przez cywilizacje Bliskiego Wschodu, starożytny Egipt, świat egejski i śródziemnomorski, po kulturę celtycką, rzymską oraz wczesnośredniowieczną Europę. Osobny blok poświęcony będzie dziedzictwu pozaeuropejskiemu — cywilizacjom Afryki, Azji Południowej i Wschodniej, Mezopotamii, Mezoameryki oraz Andów. Omówione zostaną znaczące stanowiska, zespoły zabytków, osady, cmentarzyska, ośrodki miejskie, dzieła sztuki i przedmioty codziennego użytku, a także krajobrazy kulturowe oraz dziedzictwo podwodne. Istotną częścią cyklu jest refleksja nad dziedzictwem archeologicznym jako dobrem kulturowym i zasobem społecznym. Przedstawione zostaną zasady ochrony konserwatorskiej, dokumentacji, badań ratowniczych, konserwacji, muzealizacji, wystawiennictwa, edukacji i turystyki kulturowej. Wykłady uwzględniają również współczesne wyzwania: nielegalne poszukiwania i handel zabytkami, kradzieże, konflikty zbrojne, dewastację stanowisk, zmiany klimatyczne, presję inwestycyjną oraz problemy etyczne związane z prezentacją ludzkich szczątków i przedmiotów sakralnych. Ważnym wątkiem będzie digitalizacja zbiorów i nowe formy udostępniania wiedzy. Celem zajęć jest rozwinięcie umiejętności krytycznej analizy źródeł archeologicznych, porównywania różnych tradycji kulturowych oraz rozumienia dziedzictwa jako wspólnej pamięci ludzkości. |
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2022/2023-Z: | W cyklu 2024/2025-Z: | W cyklu 2022/2023-L: | W cyklu 2023/2024-Z: | W cyklu 2025/2026-Z: | W cyklu 2026/2027-Z: |
Efekty kształcenia
Po zaliczeniu zajęć student/ka:
- zna najważniejsze pojęcia z zakresu archeologii, dziedzictwa archeologicznego, datowania, dokumentacji i ochrony zabytków;
- rozpoznaje główne epoki i kultury archeologiczne na ziemiach polskich;
- charakteryzuje najważniejsze zjawiska i obiekty polskiego dziedzictwa archeologicznego, w tym Biskupin, ślady obecności Celtów, ziemie polskie w okresie rzymskim oraz problematykę słowiańską;
- potrafi wskazać znaczenie źródeł archeologicznych dla badań historycznych i określić ich przydatność w rekonstrukcji dziejów społeczności dawnych;
- rozumie związki między archeologią, etnosem i językiem oraz potrafi krytycznie ocenić możliwości i ograniczenia takich interpretacji;
- potrafi samodzielnie wyszukać informacje o wybranym obiekcie archeologicznym, przeanalizować dostępną literaturę i opracować krótką charakterystykę jego znaczenia dla regionu;
- umie przygotować i przedstawić prezentację dotyczącą obiektu archeologicznego, z uwzględnieniem historii badań, charakteru znalezisk, stanu ochrony oraz kontekstu kulturowego;
- dostrzega współczesne wyzwania archeologii, w tym digitalizację zbiorów, metody nieinwazyjne, ochronę dziedzictwa oraz rolę muzeów i społeczności lokalnych.
Kryteria oceniania
Ocenie podlegają: obecność na zajęciach, samodzielna praca nad wybranym obiektem archeologicznym oraz prezentacja przygotowana w ramach części warsztatowej.
Prezentacja i praca samodzielna:
- poprawny dobór i opis obiektu archeologicznego;
- umiejętność przedstawienia historii badań, charakteru znalezisk oraz kontekstu chronologicznego i kulturowego;
- odniesienie się do znaczenia obiektu dla dziejów regionu i polskiego dziedzictwa archeologicznego;
- wykorzystanie wiarygodnej literatury przedmiotu, źródeł internetowych oraz materiałów instytucji opiekujących się zabytkiem;
- poprawność merytoryczna, logiczna kompozycja wypowiedzi i jasność przekazu;
- estetyka i czytelność prezentacji oraz poprawność językowa;
- umiejętność odpowiedzi na pytania i dyskusji w trakcie zajęć.
Ocena niedostateczna może zostać wystawiona w przypadku braku prezentacji, niewykonania pracy samodzielnej lub rażących błędów merytorycznych uniemożliwiających zaliczenie zajęć.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: