Metodologia historii HIS-SM>methist

Przedmiot „Metodologia historii” ma na celu zapoznanie studentów z kluczowymi problemami teoretycznymi i metodologicznymi badań historycznych. Program zajęć koncentruje się wokół analizy modeli badawczych stosowanych w historiografii, podstawowych pojęć i narzędzi warsztatu historyka oraz znaczenia wiedzy pozaźródłowej w interpretacji przeszłości. Szczególna uwaga poświęcona jest statusowi historiografii jako dyscypliny naukowej oraz ewolucji jej przedmiotu badań i funkcji społecznej historyków na przestrzeni dziejów – od starożytności po historiografię najnowszą.
Zajęcia mają charakter interdyscyplinarny i obejmują refleksję nad nowoczesnymi sposobami myślenia o historii, uwzględniając najważniejsze osiągnięcia współczesnej humanistyki. Omawiane są m.in. narratywistyczna filozofia historii, zwrot etyczny oraz zwrot audiowizualny, które redefiniują sposoby opisywania i rozumienia przeszłości. Istotnym komponentem kursu jest również wprowadzenie do humanistyki cyfrowej, obejmujące wykorzystanie narzędzi informatycznych w badaniach historycznych (analiza danych, digitalizacja źródeł, bazy danych, wizualizacja wiedzy historycznej) oraz refleksję nad rolą sztucznej inteligencji w pracy historyka (m.in. wspomaganie analizy źródeł, przetwarzanie języka naturalnego, krytyczna ocena algorytmów i ich wpływu na interpretację przeszłości).
Ważnym elementem zajęć jest także analiza dorobku polskiej szkoły metodologii historii, ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji Jerzego Topolskiego, oraz refleksji francuskiej historiografii reprezentowanej przez Françoisa Hartoga i Pierre’a Norę.
Celem zajęć jest rozwijanie krytycznego myślenia o historii jako dyscyplinie naukowej, kształtowanie umiejętności analizy różnych podejść metodologicznych oraz przygotowanie studentów do samodzielnej refleksji nad sposobami badania i interpretowania przeszłości — zarówno w perspektywie klasycznej, jak i z wykorzystaniem najnowszych narzędzi cyfrowych.

Literatura obowiązkowa:
Topolski J., Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej, Warszawa 1996.
Wprowadzenie do metodologii historii, red. E. Domańska, J. Pomorski, Warszawa 2022.
F. Hartog, Regimes of Historicity: Presentism and Experiences of Time, Columbia University Press 2016.
P. Nora, Między pamięcią a historią, 2022
Literatura pomocnicza:
Banaszak G., Kmita J., Społeczno-regulacyjna koncepcja kultury, Warszawa 1994.
Domańska E., Historia egzystencjalna. Krytyczne studium narratywizmu i humanistyki zaangażowanej, Warszawa
2012.
Falkowski T., Myśl i zdarzenie. Pojęcie zdarzenia historycznego w historiografii francuskiej XX wieku, Kraków 2013.
Nagel E. Struktura nauki, tłum. zbiorowe, Warszawa 1970.
Pomorski J., Spoglądając w przeszłość... Studia i szkice metahistoryczne, Lublin 2017.
Scott J.W., Gender jako pożyteczna kategoria analizy historycznej, tłum. A. Czarnacka, Biblioteka Think Tanku
Feministycznego (http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/f0064scott.pdf).
Solarska M., Bugajewski M., Doświadczanie przeszłości. Poznanie historyczne wobec pluralizmu czasu historycznego,
Poznań 2018.
Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia, red. E. Domańska, Poznań 2010.
Topolski J., Varia historyczne, Poznań 2010.
Wrzosek W., O myśleniu historycznym, Bydgoszcz 2009.
Znaniecki F., Nauki o kulturze, Warszawa 1992.
Żarnowski J., Historia społeczna. Metodologia – ewolucja – perspektywy, Warszawa 2011.