Zajęcia fakultatywne: Kicz czy święty wizerunek? Ilustracje ikonograficzne fundamentalnych objawień prywatnych w sztuce XIX i XX wieku HS-ODK>26/27/Z/3(2)
Celem wykładu jest analiza ikonograficznych przedstawień objawień prywatnych w sztuce XIX i XX wieku, ukazana na konkretnych przykładach wybranych z tradycji katolickiej. Punktem wyjścia stanie się refleksja nad samym zjawiskiem objawień prywatnych: ich miejscem w życiu Kościoła, znaczeniem duchowym i pastoralnym, a także nad procesem ich teologicznej weryfikacji. Omówione zostaną podstawowe kryteria, według których Kościół rozeznaje autentyczność objawień, ich zgodność z Objawieniem publicznym, owoce duchowe oraz wpływ na życie wiernych. Zasadnicza część wykładu poświęcona będzie temu, w jaki sposób treść objawień prywatnych zostawała przekształcana w obraz, znak i utrwalony typ ikonograficzny. Analizie poddane zostaną przedstawienia maryjne związane m.in. z Paryżem i Cudownym Medalikiem, La Salette i wizerunkiem Matki Bożej Płaczącej, Lourdes i ikonografią Niepokalanego Poczęcia, Pontmain jako Matki Bożej Nadziei, Pellevoisin jako Matki Miłosierdzia, Gietrzwałdu jako Matki Bożej Różańcowej, Knock jako Matki Bożej Milczącej, Fatimy jako Madonny Orędzia, Beauraing jako Matki ze Złotym Sercem, Banneux jako Matki Bożej Ubogich oraz Kibeho jako Matki Słowa. Wykład uwzględni również przykłady chrystologiczne: krakowskie objawienia m. Pauli Zofii Tajber i obraz Promieniującego Jezusa — Najświętszej Duszy Chrystusowej, a także płockie objawienia s. Faustyny Kowalskiej i wizerunek Jezusa Miłosiernego.
Wykład pokaże, jak objawienia prywatne wpływały na kształtowanie nowych przedstawień religijnych, jak powstawały ich kanoniczne wzorce wizualne oraz w jaki sposób obrazy te funkcjonowały jako przedmioty kultu i narzędzia ewangelizacji. Szczególna uwaga zostanie poświęcona napięciu między świętym wizerunkiem a kiczem, obecnemu zwłaszcza tam, gdzie sztuka religijna styka się z emocjonalnością, powtarzalnością, reprodukcją dewocyjną i wyobraźnią wiernych.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza
O1aKW02 - student zna i rozumie terminologię z zakresu nauk humanistycznych, szczególnie z historii sztuki.
O1aKW04 - ma uporządkowaną wiedzę szczegółową z zakresu historii sztuki, jej periodyzacji, tematyki i ikonografii; zna i rozumie terminologię z zakresu emblematyki i symboliki.
O1aKW04 - ma podstawową wiedzę o dziedzinach i dyscyplinach naukowych powiązanych z ochroną dóbr kultury.
Umiejętności
O1aK_U02 - posiada podstawowe umiejętności badawcze, obejmujące analizę problemów badawczych, dobór metod i narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na rozwiązywanie problemów w zakresie historii sztuki i nauk pokrewnych; prawidłowo definiuje pojęcia dotyczące ikonografii i ikonologii;
O1a_K_U04 - potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla studiowanej dyscypliny w zakresie historii sztuki w typowych sytuacjach profesjonalnych.
O1a_K_U05 - potrafi rozpoznać różne rodzaje dzieł sztuki oraz przeprowadzić
ich krytyczną analizę i interpretację z zastosowaniem typowych metod, w celu określenia ich znaczeń, oddziaływania społecznego, miejsca w procesie historyczno-kulturowym. Student zna podstawowe fakty z zakresu symboliki zarówno chrześcijańskiej, jak i świeckiej, historii, liturgii, filozofii i kultury literackiej epoki.
Kompetencje
O1aK_K01 - ma świadomość swojej wiedzy i umiejętności warsztatowych z zakresu ochrony dóbr kultury oraz rozumie potrzebę ciągłego rozwoju kompetencji w zakresie fachowym, ogólnohumanistycznym, jak też kompetencji personalnych i społecznych.
Student posiadł wiedzę nt. życia i twórczości Izy Delekty-Wicińskiej. Potrafi scharakteryzować jej zainteresowania malarskie, podać przykłady jej dzieł, a także technik w jakich tworzyła.
Kryteria oceniania
Podstawą oceny będzie obecność i aktywność na zajęciach. Zaliczenie na podstawie obecności na zajęciach.
Tylko dwie nieobecności mogą być nieusprawiedliwione.
Literatura
Dokumenty Nauczycielskiego Urzędu Kościoła
• Sobór Laterański V, Sesja 11 (19.12.1516) O sposobie głoszenia kazań, nr 15-17, w: Dokumenty Soborów powszechnych. Tekst łaciński, polski, t. 4, red. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2005, s. 138-139.
• Sobór Trydencki, Sesja 25/A (3.12.1563), Wzywanie, cześć i relikwie świętych oraz święte obrazy, nr 11-13, w: Dokumenty Soborów powszechnych. Tekst łaciński, polski, t. 4, red. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2005, s. 783-784.
• Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna „O Objawieniu Bożym", nr 4.
• Paweł VI, Adhortacja apoastolska „Signum magnum" (13.05.1967), w: Tak czcić Matkę Bożą. Paweł VI o kulcie Najświętszej Maryi Panny, red. S.C. Napiórkowski, Niepokalanów 2004, s. 7-29. Zwłaszcza numery: O, 4, 8.
• Paweł VI, Adhortacja apostolska "Marialis cultus" (02.02.1974), w: Tak czcić Matkę Bożą. Paweł VI o kulcie Najświętszej Maryi Panny, red. S.C. Napiórkowski, Niepokalanów 2004, s. 31-118. Zwłaszcza nr 38.
• Kongregacja Nauki Wiary, Normy postępowania w rozeznawaniu domniemanych objawień i przesłań (25.02.1978), Notitiae 49(2012) 271-288, tekst polski:
https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WR/kongregacje/kdwiary/normyobjawien_14122011.html
• Katechizmu Kościoła Katolickiego, nr 67.
• Kongregacja Nauki Wiary (Abp Tarcisio Bertone - sekretarz), Orędzie fatimskie (26.06.2000), we: Wspomnienia S. Łucji z Fatimy, zebrał L. Kondor SVD, Fatima, 2002, s. 205-212.
• Ratzinger J. kard, Komentarz teologiczny do dokumentu Kongregacji Nauki Wiary Orędzie fatimskie z dnia 26.06.2000 roku, w: Wspomnienia S. Łucji z Fatimy, zebrał L. Kondor SVD, Fatima, 2002, s. 230-243.
• Papieska Międzynarodowa Akademia Maryjna, Matka Pana. Pamięć - obecność - nadzieja. Niektóre aktualne zagadnienia dotyczące postaci i misji Najświętszej Dziewicy Maryi, Watykan 2000, Salvatoris Mater 4(2003) nr 3, 311-396. Numer 76.
• Benedykt XVI, Adhortacja „Verbum Domini" (30.09.2010. Nr 13-14.
Literatura przedmiotu
• Barnay S., Objawienia i widzenia Najświętszej Maryi Panny w średniowieczu, w: Objawienia maryjne. Drogi interpretacji, red. K. Pek MIC, Warszawa 1994, s. 111-122.
• Bettega V., Iconographie de Notre Dame del La Salette (Isère). ). Toutes les gravures. Images de missel. Ex-votos. Statues. Bannières. Tableaux, Pierre-Châtel 1995.
• Bettega V., Reymond R., La Grande aventure du pèlerinage de la Salette de 1846 à nos jours, Pierre-Châtel 1984
• Bouflet, P. Boutry, Znak na niebie. Objawienia Matki Bożej, Warszawa 2000, s. 7-8; 33.
• Ferdek B., Objawienia maryjne a znaki czasów, Salvatoris Mater 11(2009) nr 1, 47-58.
• Gamba M., Apparizioni mariani nel corso del due millenni, Segno, Udine 1999, s. 260; cyt, za Perella S., Le maqriofanie, dz. cyt., s. 147.
• Gambero L., SM, Objawienia maryjne w tradycji patrystycznej łacińskiej, w: Objawienia maryjne. Drogi interpretacji, red. K. Pek MIC, Warszawa 1994, s. 69-84.
• Kochaniewicz B. OP, Objawienia maryjne jako locus theologicus, Salvatoris Mater 11 (2009) m 1, 32-46.
• Janusz Kumała, Objawienia maryjne w tradycji chrześcijańskiego Wschodu w kontekście kultury oniryczne-wizyjnej, w: Objawienia maryjne. Drogi interpretacji, red. K. Pek MIC, Warszawa 1994, s. 85-110.
• Laurentin R., Współczesne objawienia Najświętszej Maryi Panny, Gdańsk 1995.
• Paiola MS U., La Salette in Italia. Storia, arte, grazie, culto e tradizioni, t. I-III,, Roma 2007
• Pannet R., Objawienia maryjne, Kraków 2007.
• Perrella S., Le apparizioni mariane. Dono per la fede e sfida per la ragione, Cinisello Balsamo 2007.
• Perella S. OSM, Le mariofanie, presenza e segno della mediazione matema della Madre del Signore, w: Apparitiones Beatae Mariae Virginis in Historia, Fide, Theologia. Acta Congressus Mariologici-Mariani Intemationalis in Civitate Lourdes anno 2008 celebrati. Studia in sessionibus plenariis exibita, vol. I, Pontificia Academia Mariana INtemationalis, Citta del Vaticano 2010, s. 93-229.
• Perella S., Mariofanie w „dziś" Kościoła i świata, w: Wokół objawień maryjnych. Polskie pokłosie XXII Międzynarodowego Kongresu Mariologiczne-Maryjnego w Lourdes (4- 8.09.1988), red. T. Siudy, G. Bartosik OFMConv, Częstochowa 2009, s. 28-32.
• Rusecki M., Kryteria „objawień prywatnych", w: Objawienia maryjne. Drogi interpretacji, red. K. Pek MIC, Warszawa 1994, s. 35-51.
• Staniek K., Objawienia maryjne u podstaw polskich sanktuariów w świetle kazań koronacyjnych w II połowie XX wieku, Salvatoris Mater 11(1009) m 1, 185-205.
• Trortina A., Jedno objawienie i wielość zjawień. Od teofanii do mariofanii, w: Objawienia maryjne. Drogi interpretacji, red. K. Pek MIC, Warszawa 1994, s. 27-34.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: