Zajęcia fakultatywne: Digital Humanities: sztuka i dziedzictwo kulturowe w epoce cyfrowej HS-ODK>26/27/Z/5(2)

Przedmiot wprowadza studentów w problematykę humanistyki cyfrowej w odniesieniu do sztuki i dziedzictwa kulturowego. Jego celem nie jest wyłącznie prezentacja nowych narzędzi technologicznych, lecz analiza sposobu, w jaki środowisko cyfrowe wpływa na formułowanie pytań badawczych, dobór materiału źródłowego, konstruowanie danych, prowadzenie analiz oraz interpretowanie i komunikowanie ich wyników.

Punktem wyjścia jest rozróżnienie między digitalizacją tradycyjnego warsztatu humanistycznego a metodami Digital Humanities, które pozwalają formułować pytania badawcze wymagające pracy z danymi, algorytmami, dużymi korpusami, przestrzenią, sieciami relacji lub obiektami powstającymi pierwotnie w środowisku cyfrowym.

Istotnym elementem kursu jest krytyczna metodologia. Dane, modele, algorytmy, systemy klasyfikacji i cyfrowe kolekcje traktowane są nie jako neutralne odwzorowania rzeczywistości, lecz jako rezultat określonych decyzji badawczych, instytucjonalnych, kulturowych i technologicznych. Omawiane są takie tematy jak selection bias, sampling bias, survivorship bias, institutional bias, linguistic bias, geographic bias i algorithmic bias, a także problemy nierówności w digitalizacji, europocentryzmu, Global North/Global South, kolonialnego pochodzenia kolekcji i dekolonizacji danych kulturowych.

Drugi ważny obszar stanowi problem autentyczności w środowisku cyfrowym. Analizowane są relacje między oryginałem, kopią, reprodukcją, rekonstrukcją i cyfrowym substytutem, a także sposoby ustalania provenance materiałów cyfrowych. Krytyce podlegają fotografia, film i nagranie jako źródła w warunkach powszechnej manipulacji, syntetycznych mediów, generatywnej AI i deepfake.

Osobny blok poświęcony jest sztuce cyfrowej i artystom wykorzystującym algorytmy, robotykę, generatywną AI, modele językowe, dane, VR/AR czy systemy interaktywne. Omawiane są problemy autorstwa, intencji, sprawczości i relacji człowiek–maszyna, a także status memu, remixu i innych form kultury partycypacyjnej jako potencjalnych obiektów badań historii sztuki.

W końcowej części kursu przedstawiane są wybrane metody analityczne Digital Humanities oraz problemy zachowania dzieł i źródeł born-digital. Całość prowadzi do krytycznej oceny sytuacji, w których zastosowanie metod cyfrowych rzeczywiście poszerza możliwości poznawcze historii sztuki i badań nad dziedzictwem, oraz sytuacji, w których technologia może jedynie wzmacniać istniejące uprzedzenia, ograniczenia materiału lub pozorną pewność rezultatów.