historia złotnictwa i technik metalowych HS-SM>hzłot1(02)
Zajęcia wstępne poświęcone najważniejszym technikom złotniczym, metalowym i jubilerskim. Omówione zostaną problemy związane z funkcjonowaniem cechów oraz ich organizacji w strukturach miejskich. Przedstawiona zostanie klasyfikacja znaków złotniczych (znaki indywidualne i warsztatowe, znaki próby, znaki miejsce, znaki probierni państwowych i cechy kontrybucyjne). W zarysie zostaną scharakteryzowane najważniejsze przykłady dzieł złotnictwa do okresu średniowiecza, następnie zabytki złotnictwa średniowiecznego w Europie i w Polsce w szerokim kontekście kulturowym. Odrębne zajęcia poświęcone zostaną na omówienie najważniejszych ośrodków europejskich doby nowożytnej jak Augsburg i Norymberga oraz wybrane ośrodki polskie (Gdańsk, Poznań, Toruń, Kraków, Lublin, Lwów). Osobnym tematem będzie jubilerstwo, w tym klejnoty o wymowie alegorycznej, klejnoty zaręczynowe, klejnoty królów i książąt, akcesoria strojów, biżuteria dewocyjna i patriotyczna, insygnia władzy duchowej i świeckiej. W skrócie zaprezentowane zostaną zagadnienia złotnictwo w dobie nowoczesnej, od warszawskich wytwórni po krakowskie warsztaty XIX i 1. połowy XX wieku. Część zajęć odbędzie się w muzeach krakowskich, w Zamku Królewskim na Wawelu (Skarbiec Koronny), Muzeum Narodowego (Galeria Rzemiosła Artystycznego), Muzeum Archidiecezjalnym i w skarbcu Muzeum Katedralnego.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Student poznaje wybrane zagadnienia z dziejów złotnictwa europejskiego a w szczególności polskiego. Zapoznaje się z technikami złotniczymi oraz sposobami znakowania wyrobów złotniczych, dzięki czemu nabędzie umiejętności datowania oraz określania środowisk artystycznych, w których powstały dzieła. Poznaje wybrane ośrodki europejskie i polskie, typy naczyń sakralnych i świeckich na przestrzeni wieków oraz metody badań nad złotnictwem w szerokim kontekście kulturowym.
Kryteria oceniania
Zaliczenie na podstawie obecności na zajęciach (dozwolone dwie nieobecności nieusprawiedliwione) oraz testu zaliczeniowego.
Literatura
Adamek T., Typy monstrancji gotyckich w Polsce i problem regionów, Roczniki Humanistyczne. Historia sztuki, XVIII, 1970, z. 5, s. 5-17.
Adamek T, Związki polsko-węgierskie w zakresie złotnictwa gotyckiego, Roczniki Humanistyczne. Historia sztuki,, XXI, 1973, z. 4, s. 5-24.
Bochnak A., Pagaczewski J., Polskie rzemiosło artystyczne wieków średnich, Kraków 1959.
Chrzanowski T., Blask śląskiego rzemiosła artystycznego, [w:] Ornamen¬tu Silesiae. Tysiąc lat rzemiosła artystycznego na Śląsku, katalog wysta¬wy, red. M. Starzewska, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław 2000, s. 14-44.
Czyżewski K., Przyczynek do działalności fundatorskiej kardynała Fryde¬ryka Jagiellończyka, [w:] Między gotykiem a barokiem. Sztuka Krakowa XVI i XVII wieku. Materiały sesji naukowej zorganizowanej przez Oddział Krakowski SHS, Kraków 1997, s. 116-122 (Biblioteka Krakowska 136) 98
Dybaś, J. Tandecki, Złotnicy krakowscy XIV-XVI wieku i ich księga cechowa. Księga cechowa złotników krakowskich 1462-1566, t. II, red. J. Pietrusiński, Warszawa 2000
Fischinger A., Nowacki D., Złotnictwo dawnych Prus Królewskich i Książęcych w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu, Kraków 2000.
Gajewska-Prorok E., Powiązania artystyczne śląskich ośrodków złotni¬czych ze złotnictwem południowych Niemiec w XVII i XVIII wieku, [w:] Złotnictwo śląskie. VII Sesja z cyklu: Sztuka Użytkowa na Śląsku, red. J. Pa¬ter, Wrocław 1995, s. 77-100.
Gloria Deo. Rzemiosło sakralne, t. 1, red. Małgorzata Korżel-Kraśna, Wrocław 2010
Gradowski M., Znaki na srebrze. Znaki miejskie i państwowe używane na terenie Polski w obecnych jej granicach, Warszawa 2010.
Lepszy L., Cech złotniczy w Krakowie, Rocznik Krakowski, I, 1898, s. 135-268
Lepszy L., Przemysł złotniczy w Polsce, Kraków 1933.
Myśliński Michał, Fusiery, partacze, przeszkodnicy... Dzieł złotnicze mosiężników krakowskich jako przykład konwergencji dwóch profesji rzemiosła artystycznego w XIX wieku, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 63, z. 3, 2015, s. 471-494.
Nowacki D., ^Złotnictwo augsburskie w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu, Kraków 2025.
Okulicz M., Złotnictwo sakralne dominium warmińskiego od połowy XIV do końca XVIII wieku, Olsztyn 2006.
Paprocka Gajek J., Platery warszawskie w latach 1822-1914. Asortyment, odbiorca i obyczaj, Warszawa 2015.
Regulska G., Gotyckie złotnictwo w Polsce. Katalog zabytków, Warszawa 2015.
Samek J., Wyniki inwentaryzacji zabytków rzemiosła artystycznego na terenie Krakowa (kościoły i klasztory Śródmieścia), „Biuletyn Historii Sztuki” XXII, 1960, s. 309-314.
Samek J., Monstrancje ze sceną powrotu zwiadowców do ziemi Kanaan. Hans Kolbe i Hieronim Wierix, Biuletyn historii sztuki, XXIX: 1967, nr 2, s. 157-163.
Samek J., Nawrót do gotyku w sztuce Krakowa pierwszej połowy w. XVII, Folia Historiae Artium, V, 1968, s. 71-130.
Samek J., Puszka w kształcie Arki Przymierza w kościele św. Mikołaja w Bielsku. (Przyczynek do zagadnienia realizacji tematu „Arka Przymierza w rzemiośle artystycznym”), Biuletyn historii sztuki, XXXI, 1969, nr 2, s. 199-208.
Samek J., Res imagines. Ze studiów nad rzemiosłem artystycznym czasów nowożytnych w Polsce (lata 1600-1800), Rocznik historii sztuki, VIII, 1970, s. 177-245.
Samek J., Późnogotycka puszka na hostią w kościele Mariackim w Krako¬wie. Do zagadnienia rytów w złotnictwie krakowskim, Biuletyn historii sztuki, XXXIV, 1972, nr 3/4, s. 332-334.
Samek J., Lekszycki (Leksycki, Lekrzycki, Lexicki) Marcin, Polski słownik biograficzny, XVII/1, 1972, z. 72, s. 17.
Samek J., Monstrancja z 1512 roku w zbiorach dominikańskich. Problem proweniencji, środowiska i warsztatu w świetle złotnictwa krakowskiego około 1500, Biuletyn historii sztuki, XXXV: 1973, nr 1, s. 95-98.
Samek J., Leopold Lenkart, aurifaber cracoviensis (ok. 1700—1776). (Ze związków polsko-austriackich w dziedzinie złotnictwa), Biuletyn historii sztuki, XXXVI, 1974, nr 2, s. 207-209.
Samek J., Dwa oblicza renesansowego złotnictwa w Krakowie, Biuletyn historii sztuki, XXXVI, 1974, nr 4, s. 440-443.
Samek J., Importy i genius loci. O renesansowym rzemiośle artystycznym w Polsce, [w:] Renesans. Sztuka i ideologia, Warszawa 1976, s. 591-611.
Samek J., Importy w polskim rzemiośle artystycznym (na przykładzie złotnictwa i jubilerstwa), [w:] O rzemiośle artystycznym w Polsce. Materiały sesji naukowej SHS, Warszawa 1976, s. 33-55.
Samek, Kielich fundacji Jana Rybkowicza w kościele św. Anny (ze związków polsko-węgierskich w dziedzinie złotnictwa), Folia Historia Artium, XII, 1976, s. 95-105.
Samek J., Do zagadnienia sukienek i wotów w sztuce polskiej epoki baroku. (Na marginesie komunikatu R. Brykowskiego, „Sukienka – wotum metalowe z Parczewa”), Polska Sztuka Ludowa, XXVIII, 1974, nr 4, s. 244.
Samek J., Znane i nieznane dzieła złotnika Jana Szilassyego z Lewoczy w Polsce, Folia Historiae Artium 13, 1977. s. 97-116.
Samek J., Późnogotycka sztuka złotnicza w Krakowie - addenda, [w:] Kra¬ków w czasach Wita Stwosza. Materiały sesji naukowej z okazji dni Krakowa w 1983 roku, Kraków 1986, s. 112-115, 126-130.
Samek J., Prace wytwórni Jana Bartha w Cieszynie (z badań nad klasycystycznym złotnictwem w Polsce), „Rocznik Cieszyński”, t. 4/5, 1983, s. 129-139.
Samek J., Relikwiarz św. Stanisława z roku 1505 i inne tego typu relikwia¬rze w Polsce, Analecta Cracoviensia, XVIII, 1986, s. 465-490.
Samek J., Puszka na komunikanty z roku 1700 w klasztorze Franciszkanów w Krakowie, Krzysztofory, XIV: 1987, s. 64-72.
Samek J., Polskie złotnictwo, Wrocław 1988.
Samek J., Prace wytwórni Jana Bartka w Cieszynie. (Z badań nad klasycystycznym złotnictwem w Polsce), Rocznik Cieszyński, IV/V: 1989, s. 129-139.
Samek J., Dzieje złotnictwa, Warszawa 1993.
Samek J., Polskie rzemiosło artystyczne. Średniowiecze, Warszawa 2000.
Samek J., I. Rejduch-Samkowa, Czy złotnictwo polskie XVII wieku ma własne oblicze, [w:] Sztuka XVII wieku w Polsce. Materiały sesji SHS, Warszawa 1994, s. 221-231.
Szczepkowska-Naliwajek K., Złotnictwo gotyckie Pomorza Gdańskiego, Ziemi Chełmińskiej i Warmii, Wrocław – Warszawa 1987
Samusik-Zaremba Z., Warszawskie srebra i platery w zbiorach Muzeum Mazowieckiego w Płocku, Płock 1996.
Świat ze srebra. Złotnictwo augsburskie od XVI do XIX wieku w zbiorach polskich, Kraków 2005.
Wawel 1000-2000. Wystawa jubileuszowa, t. I: Kultura artystyczna dworu królewskiego i katedry, Zamek Królewski na Wawelu maj-lipiec 2000. Katedra Krakowska – biskupia, królewska, narodowa, maj-wrzesień 2000, Kraków 2000;
Wawel 1000-2000. Wystawa jubileuszowa, t. II: Skarby Archidiecezji Krakowskiej, Muzeum Archidiecezjalne w Krakowie maj-wrzesień 2000, Kraków 2000
Woźniak M., Wpływy augsburskie w złotnictwie gdańskim XVII i XVIII stulecia, Biuletyn historii sztuki, 47, 1985, s. 95-126.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: