Język łaciński OGO-HMK-LAT-3

Kurs ma na celu:
- utrwalenie i systematyzację materiału z semestrów I–II;
- pogłębienie kompetencji językowych w zakresie chrześcijańskiej łaciny oraz rozwijanie umiejętności samodzielnego rozumienia tekstów liturgicznych i muzycznych o średnim i wyższym poziomie trudności;
- rozwijanie umiejętności samodzielnego tłumaczenia łacińskich tekstów (oryginalnych i preparowanych), ze szczególnym uwzględnieniem repertuaru przeznaczonego do śpiewu (chorał gregoriański, hymny, antyfony, sekwencje);
- doskonalenie analizy gramatycznej i składniowej złożonych struktur zdaniowych oraz ich interpretacji w kontekście muzycznym;
- pogłębienie rozumienia relacji między tekstem łacińskim a jego muzycznym opracowaniem oraz uwrażliwienie na wpływ znaczenia słowa na sposób wykonania;
- poszerzenie znajomości słownictwa teologicznego, liturgicznego i biblijnego charakterystycznego dla repertuaru muzyki kościelnej;
- kontynuację i rozwijanie pracy nad własnym słownikiem tematycznym, szczególnie w odniesieniu do tekstów śpiewanych;
- kształtowanie umiejętności interpretacji tekstu w jego kontekście liturgicznym, teologicznym i muzycznym;
- rozwijanie świadomego korzystania z narzędzi pracy filologicznej (słowniki, komentarze, wydania krytyczne, pomoce gramatyczne) w analizie repertuaru;
- pogłębianie świadomości roli łaciny jako języka muzycznej tradycji Kościoła, wspierającego świadome, stylowo właściwe i odpowiedzialne wykonywanie muzyki liturgicznej;
- pogłębianie świadomości roli łaciny jako języka teologii i liturgii, umożliwiającego bezpośredni dostęp do źródeł oraz pełniejsze rozumienie dziedzictwa Kościoła w dalszym toku studiów.

W cyklu 2026/2027-Z:

Kurs ma na celu:
 utrwalenie i systematyzację materiału z semestrów I–II;
 pogłębienie kompetencji językowych w zakresie chrześcijańskiej łaciny oraz rozwijanie umiejętności samodzielnego rozumienia tekstów liturgicznych i muzycznych o średnim i wyższym poziomie trudności;
 rozwijanie umiejętności samodzielnego tłumaczenia łacińskich tekstów (oryginalnych i preparowanych), ze szczególnym uwzględnieniem repertuaru przeznaczonego do śpiewu (chorał gregoriański, hymny, antyfony, sekwencje);
 doskonalenie analizy gramatycznej i składniowej złożonych struktur zdaniowych oraz ich interpretacji w kontekście muzycznym;
 pogłębienie rozumienia relacji między tekstem łacińskim a jego muzycznym opracowaniem oraz uwrażliwienie na wpływ znaczenia słowa na sposób wykonania;
 poszerzenie znajomości słownictwa teologicznego, liturgicznego i biblijnego charakterystycznego dla repertuaru muzyki kościelnej;
 kontynuację i rozwijanie pracy nad własnym słownikiem tematycznym, szczególnie w odniesieniu do tekstów śpiewanych;
 kształtowanie umiejętności interpretacji tekstu w jego kontekście liturgicznym, teologicznym i muzycznym;
 rozwijanie świadomego korzystania z narzędzi pracy filologicznej (słowniki, komentarze, wydania krytyczne, pomoce gramatyczne) w analizie repertuaru;
 pogłębianie świadomości roli łaciny jako języka muzycznej tradycji Kościoła, wspierającego świadome, stylowo właściwe i odpowiedzialne wykonywanie muzyki liturgicznej;
 pogłębianie świadomości roli łaciny jako języka teologii i liturgii, umożliwiającego bezpośredni dostęp do źródeł oraz pełniejsze rozumienie dziedzictwa Kościoła w dalszym toku studiów.

Koordynatorzy przedmiotu

Bogusława Frontczak

Efekty kształcenia

M1pK_U10, M1pK_U13

Wiedza
Student:
– zna i rozumie wybrane zagadnienia gramatyczne i składniowe języka łacińskiego na poziomie umożliwiającym samodzielną analizę i tłumaczenie tekstów o średnim i wyższym stopniu trudności (w tym rozszerzone formy czasownika, system zaimków, konstrukcje porównawcze, struktury strony biernej i verba deponentia, zdania względne i ACI);
– zna wprowadzone słownictwo, wybrane modlitwy, pieśni i odpowiedzi ludu na mszy.

Umiejętności
Student
1. identyfikuje formy fleksyjne i w związku z tym potrafi je wykorzystać, by zrozumieć ogólne treści przekładanego tekstu;
2. rozumie budowę zdania o średnim poziomie trudności (rozpoznaje części zdania, rozpoznaje funkcje wyrazów w zdaniu);
3. potrafi ocenić treść tekstu o średnim poziomie trudności pod względem prawdziwości zawartych w nim informacji. Po usłyszeniu lub przeczytaniu tekstu wie, jaka jest jego główna tematyka i czego on dotyczy; potrafi go opowiedzieć lub streścić, znaleźć w nim informacje itp.;
4. posługuje się wiadomościami z fleksji i składni w celu zrozumienia treści zawartych w tekstach (zdaniach) łacińskich (teksty z podręcznika, teksty własne prowadzącego, sentencje i wyrażenia łacińskie obecnie stosowane, cytaty z Pisma Świętego, fragmenty z tekstów brewiarzowych, lectio continua);
5. posiada umiejętność przekładu na język polski pojedynczych zdań i prostych tekstów łacińskich, wykorzystując znajomość łacińskiej fleksji i składni w wymaganym zakresie, opanowane pamięciowo słownictwo i swoją ogólną wiedzę (np. szukając leksykalnych skojarzeń znaczeniowych w innych językach);
6. umie określać kontekst kulturowy prezentowanych w tekście informacji, potrafi i chce je dodatkowo rozbudować, przeprowadzając indywidualną kwerendę, sięgając po dodatkowe opracowania i budując zakres własnej wiedzy z danego tematu;
7. rozumie rolę łaciny jako języka tradycji muzycznej Kościoła i potrafi wykorzystać tę znajomość w praktyce wykonawczej oraz dalszym kształceniu;
8. opanowuje pamięciowo wybrane teksty śpiewów liturgicznych (np. hymny, antyfony lub części Mszy) i stosuje ich poprawną wymowę oraz akcentację w wykonaniu.

Kryteria oceniania

1. Metoda podawcza (audiowizualna).
2. Metoda gramatyczno-tłumaczeniowa (ćwiczenia audytoryjne: analiza przykładów zdań).
3. Elementy metody immersyjnej – nauka przez kontekstowe użycie języka, bez wyjaśnień teoretycznych (np. opcja prowadzenia zajęć częściowo w języku łacińskim).
4. Metoda porównawcza, przez wskazanie greckiego kontekstu językowego (opcjonalnie).
5. Elementy metody bezpośredniej (słucham, mówię i powtarzam).
6. Metody aktywizujące: ćwiczenia wykonywane indywidualnie (praca własna studenta) lub w grupach, ćwiczenia w aplikacjach e-learningowych, udział w mszy łacińskiej, spacer z czytaniem inskrypcji (opcjonalnie).

Literatura

Lektury podstawowe:
Collins, J.F., A Primer of Ecclesiastical Latin, Washington, D.C.: Catholic University of America Press 1985.
Jurewicz O., Winniczuk L., Żuławska J.; Język łaciński. Podręcznik dla lektoratów szkół wyższych, Warszawa: PWN, wyd. 16, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1994 (lub inne wydanie).
Kalinkowski S., Scire Latine. Język łaciński dla alumnów i studentów teologii, Warszawa: Verbinum 2014 (Lingua Sacra 3).
Kania W., Religioni et litteris. Wstępna nauka łaciny kościelnej, Poznań: Pallottinum 1960.
Małunowicz L., Roma Christiana. Podręcznik łaciny chrześcijańskiej, Lublin: Wydawnictwo KUL 1986 (lub inne wydanie).
Roguszczak E., Rudimenta Latinitatis ecclesiasticae, Kraków: Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy 1997.
Sajovic M., Evagrius Magister. Scholae Latinae, Roma: LAS 2016.
Salamonowicz-Górska, I., Język łaciński dla teologów, Katowice: Wydawnictwo UŚ 2004.
Ryba J., Wolanin E., Klęczar A., Homo Romanus, część I, Kraków: Wydawnictwo Draco 2017.
Ter-Grigorian N., Disco linguam Latinam. Podręcznik języka łacińskiego, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2007.
Wilczyński S., Pobiedzińska E., Jaworska A., Porta Latina nova, Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN 2012.
Wilczyński S., Zarych T., Rudimenta Latinitatis, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2011 (lub inne wydania).
Winniczuk L., Lingua Latina. Łacina bez pomocy Orbiliusza, Warszawa: Wydawnictwo PWN 1975.
Wojtczak J., Fides et litterae, Język łaciński dla uczniów szkół katolickich, studentów i alumnów, Warszawa: Oficyna Wydawni czo-Poligraficzna „Adam” 1998.
Lektury uzupełniające:
Gaudeamus. Łaciński śpiewnik mszalny. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek 2021.
Graduale simplex. In usum minorum Ecclesiarum, Libreria Editrice Vaticana 2007.
Jougan A., Słownik kościelny łacińsko-polski, Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej 1992 (lub inne wydania).
Korpanty J., Mały słownik łacińsko-polski, Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN 2001.
Samolewicz Z, Sołtysik T., Składnia łacińska, Bydgoszcz: Homini 2000.
Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków: Universitas 2001.
Wielewski M., Krótka gramatyka języka łacińskiego, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1978 (i późniejsze).
Wikarjak J., Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1979 (lub inne wydania).
Słowniki elektroniczne i aplikacje typu: Glosbe, Whitaker’s Words Online.
https://cantusplanus.pl/
https://cantusdatabase.org/

Uwagi

W cyklu 2026/2027-Z:

Obciążenie studenta pracą
(całkowity nakład pracy studenta potrzebny do osiągnięcia efektów w godzinach oraz punktach ECTS (1 pkt ECTS odpowiada 25–30 godzinom pracy studenta z udziałem nauczyciela oraz bez udziału nauczyciela)
Forma aktywności studenta – średnia liczba godzin pracy studenta
Godziny kontaktowe wynikające z planu – 30 godzin.
Pozostałe godziny kontaktowe – 5 godzin.
Przygotowanie się do zajęć, lektury – 15 godzin.
Praca własna studenta – 10 godzin.
Część zajęć może być prowadzona w sposób zdalny (synchronicznie).

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu OGO-HMK-LAT-3 w USOSweb