Filozofia wolności: problemy i stanowiska PSY-WM>mono04
Wykład poświęcony jest filozoficznej analizie pojęcia wolności oraz głównym stanowiskom w sporze o wolną wolę i odpowiedzialność człowieka.
Problematyka wolności stanowi istotne zaplecze teoretyczne dla psychologii, ponieważ dotyczy sprawstwa, motywacji, decyzji oraz relacji między działaniem jednostki a jego uwarunkowaniami psychicznymi i społecznymi. Spór o wolną wolę, determinizm, odpowiedzialność, autonomia, alienacja, podmiotowość - to pojęcia, które psycholog spotka w swojej pracy, nawet jeśli jeszcze nie potrafi ich nazwać filozoficznie.
Celem wykładu jest zapoznanie studentów z klasycznymi i współczesnymi koncepcjami wolności oraz wykształcenie umiejętności rozróżniania jej podstawowych znaczeń: wolności wyboru, wolności moralnej, wolności ontologicznej, autonomii podmiotu i odpowiedzialności.
Zakres tematyczny:
1. Czym jest wolność? Przygotowanie terminologiczne
2. Czy człowiek jest istotą wolną? Spór o istnienie wolnej woli
3. Wolność w myśli Sokratesa i Platona
4. Wolność u Arystotelesa i w szkołach hellenistycznych
5. Nauka św. Augustyna o wolności i jej rozwinięcie u św. Tomasza
6. Rozumienie wolności na progu nowożytności (Pico della Mirandola, Erazm z Rotterdamu, Marcin Luter)
7. Wolność u Kartezjusza. Problem determinizmu (Spinoza, Leibniz)
8. Liberalizm klasyczny: T. Hobbes, J. Locke
9. Teoria moralna D. Hume’a. Wolność i odpowiedzialność u Kanta.
10. Zanikanie wolności indywidualnej: Fichte, Hegel, Marx, pozytywizm
11. Odzyskanie wolności indywidualnej: S. Kierkegaard, G. Marcel, J.-P. Sartre, A. Camus
12. Fenomenologia wolności: M. Scheler, M. Heidegger, M. Merleau-Ponty
13. Wolność w filozofii dramatu Józefa Tischnera
14. Podsumowanie: wolność a odpowiedzialność
|
W cyklu 2025/2026-L:
Wykład poświęcony jest filozoficznej analizie pojęcia wolności oraz głównym stanowiskom w sporze o wolną wolę i odpowiedzialność człowieka. Problematyka wolności stanowi istotne zaplecze teoretyczne dla psychologii, ponieważ dotyczy sprawstwa, motywacji, decyzji oraz relacji między działaniem jednostki a jego uwarunkowaniami psychicznymi i społecznymi. Spór o wolną wolę, determinizm, odpowiedzialność, autonomia, alienacja, podmiotowość - to pojęcia, które psycholog spotka w swojej pracy, nawet jeśli jeszcze nie potrafi ich nazwać filozoficznie. Celem wykładu jest zapoznanie studentów z klasycznymi i współczesnymi koncepcjami wolności oraz wykształcenie umiejętności rozróżniania jej podstawowych znaczeń: wolności wyboru, wolności moralnej, wolności ontologicznej, autonomii podmiotu i odpowiedzialności. |
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb zajęć
Efekty kształcenia
Po ukończeniu wykładu student:
1. zna podstawowe filozoficzne koncepcje wolności oraz główne stanowiska w sporze o wolną wolę i determinizm;
2. rozumie różne znaczenia wolności (m.in. wolność wyboru, wolność moralna, wolność ontologiczna, autonomia, odpowiedzialność) i potrafi je rozróżniać;
3. potrafi identyfikować filozoficzne założenia dotyczące wolności obecne w refleksji nad ludzkim działaniem i podmiotowością;
4. posiada elementarną umiejętność krytycznego odniesienia się do problemu wolności i odpowiedzialności człowieka.
Kryteria oceniania
Zaleca się obecność na wykładach - dopuszczalne są maksymalnie trzy nieobecności nieusprawiedliwione.
Podstawą zaliczenia przedmiotu jest egzamin ustny, przeprowadzany na podstawie wcześniej podanych tez.
Ocenie podlega znajomość omawianych koncepcji filozoficznych, poprawność pojęciowa oraz umiejętność ich samodzielnego wyjaśnienia i rozróżniania.
Literatura
1. Józef Tischner – polska filozofia wolności a myśl europejska, red. Z. Stawrowski, Kraków 2022.
2. Kowalczyk S., Filozofia wolności. Rys historyczny, Lublin 1999.
3. Legutko R., Traktat o wolności, Gdańsk 2007.
4. Marion J.-L., Cours sur la volonté, Louvain 2014.
5. Oblicza wolności w dialogu z Tischnerem, red. Z. Stawrowski, Kraków 2024.
6. Tischner J., Filozofia dramatu, Kraków 2006.
7. Tischner J., Nieszczęsny dar wolności, Kraków 1993.
8. Tischner J., Spór o istnienie człowieka, Kraków 2001.
9. Tischner J., Zarys filozofii człowieka dla duszpasterzy i artystów, Kraków 2004.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: