Dekodowanie przynależności kulturowej i cywilizacyjnej - podstawy metody i praktyki SCYW-SL>DekodoW
Student poznaje sposób formułowania pytań o cywilizację i kulturę, a następnie uczy się rozpoznawać, jakie dane pozwalają odpowiedzieć na te pytania. Poznaje konstrukcję hipotezy o podłożu działania, alternatywne wyjaśnienia oraz sposoby sprawdzania ich trafności. Uwzględnia znaczenie sytuacji społecznej, ekonomicznej i instytucjonalnej, a także granice typologii. Celem jest przygotowanie do pracy nad przypadkami podczas ćwiczeń.
Treści programowe:
1. Koneczny: pytanie o cywilizację i metoda historyczna - geneza teorii, jej przedmiot oraz postulat wychodzenia od materiału historycznego. Znaczenie indukcji i rozróżnienie opisu zjawisk od tezy o ich wyjaśnieniu.
2. Koneczny: cywilizacja, kultura, metoda życia zbiorowego - cywilizacja jako sposób organizowania życia zbiorowego; kultura jako konkretne urzeczywistnienie. Różnica skali analizy: wspólnota, instytucja, osoba.
3. Koneczny: quincunx - prawda, dobro, piękno, zdrowie i dobrobyt jako kategorie porównania. Przykłady napięć między nimi i problem współmierności.
4. Koneczny: trójprawo oraz relacje prawa i etyki - prawo rodzinne, majątkowe i spadkowe; pytanie o źródła norm, ich uzasadnienie i działanie w instytucjach. Możliwości oraz granice wnioskowania z rozwiązań prawnych.
5. Koneczny: typologia cywilizacji i jej użycie - wybrane typy cywilizacyjne w ujęciu autora, ich historyczny charakter i kryteria odróżniania. Krytyczna ocena typologii przy analizie współczesnej osoby i złożonych środowisk.
6. Przedmiot analizy kulturowej i cywilizacyjnej - ontologia kultury: praktyka, norma, artefakt, znaczenie, instytucja. Dobór jednostki analizy i wyznaczanie zakresu pytania badawczego.
7. Obraz świata i wiedza tła - przekonania jawne i milczące, kategorie języka, nawyki interpretacyjne. Wpływ kontekstu na odczytywanie wypowiedzi i decyzji.
8. Cywilizacja wewnętrzna jako praktyka analizy - relacja między działaniem, ideą, przekonaniem i ich układem. Omówienie metody indukcyjnej i weryfikacji hipotez przedstawionych w okncepcji Inner civilization of man.
9. Czynniki sytuacyjne i wielość przynależności - sytuacja ekonomiczna, rola społeczna, religia, środowisko i instytucja jako możliwe wyjaśnienia zachowania. Zmiana w czasie oraz różne porządki przynależności jednej osoby.
10. Materiał empiryczny i sposoby jego pozyskiwania - obserwacja, rozmowa, tekst i dokument instytucji. Pytania otwarte, kontekst wypowiedzi, zgoda na udział, dokumentowanie danych.
11. Od danych do hipotezy - oddzielenie zapisu wypowiedzi i zachowania od interpretacji; kodowanie, porównanie przypadków, poszukiwanie alternatywnych wyjaśnień.
12. Sprawdzanie trafności rozpoznania - triangulacja źródeł, przypadek negatywny, pytanie kontrolne i możliwość falsyfikacji. Stopnie pewności wniosków oraz sposób ich komunikowania.
13. Granice typologii i błędy poznawcze - generalizacja, anachronizm, utożsamianie deklaracji z praktyką i przypisywanie całej grupie cech osoby. Krytyka własnego schematu pojęciowego.
14. Etyka interpretacji osoby i wspólnoty - godność osoby, szacunek dla poglądów, praca z materiałem wrażliwym, minimalizacja danych, uzasadnienie oceny. Odpowiedzialność za sposób prezentacji wyników.
15. Przełożenie analizy na praktykę zawodową - struktura krótkiej noty dla instytucji: pytanie, materiał, ustalenia, alternatywy, ograniczenia i rekomendacja komunikacyjna. Przykłady zastosowania w usługach publicznych, kulturze i zespołach.
Kolejność tematów może ulec zmianie.
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb zajęć
Efekty kształcenia
W1 Wyjaśnia pojęcia kultury i cywilizacji, rekonstruuje podstawowe elementy teorii Konecznego i porównuje ją z wybranymi współczesnymi ujęciami. (SC1pK_W09; SC1pK_W13)
W2 Charakteryzuje ontologiczne i poznawcze trudności analizy kultury, wiedzę tła oraz ograniczenia przypisywania cech cywilizacyjnych. (SC1pK_W12; SC1pK_W13)
W3 Wyjaśnia rolę obrazu świata i cywilizacji wewnętrznej w interpretacji wypowiedzi i działań. (SC1pK_W05; SC1pK_W26)
W4 Opisuje wpływ warunków społecznych, ekonomicznych, religijnych i filozoficznych na sytuację oraz działanie osoby. (SC1pK_W29)
Kryteria oceniania
Metody dydaktyczne: Wykład problemowy z analizą krótkich fragmentów źródeł, porównaniem interpretacji przypadków, diagramami pojęciowymi i moderowaną dyskusją.
Wykład kończy się egzaminem ustnym, przeprowadzanym indywidualnie lub w grupach liczących maksymalnie trzy osoby. Każdy student odpowiada na trzy pytania: dwa dotyczą treści wykładu, a jedno wskazanych fragmentów literatury obowiązkowej.
W każdej odpowiedzi oceniane są: poprawność merytoryczna; logiczny, płynny i treściwy sposób wypowiedzi; właściwe użycie terminologii; umiejętność łączenia informacji i samodzielnego formułowania wniosków. Pytania obejmują w szczególności koncepcję cywilizacji Konecznego, jej pojęcia i sposób argumentacji, a także zagadnienia omawiane w dalszej części wykładu.
Ocena dostateczna (3,0) wymaga opanowania podstawowych treści i poprawnego wyjaśnienia najważniejszych pojęć. Ocena dobra (4,0) wymaga wiedzy ponadpodstawowej oraz trafnego zestawiania omawianych koncepcji i przykładów. Ocena bardzo dobra (5,0) wymaga pogłębionej wiedzy, samodzielnej syntezy oraz uzasadniania interpretacji z uwzględnieniem zakresu i ograniczeń przywoływanych źródeł. Oceny pośrednie odpowiadają poziomowi między tymi opisami.
Termin egzaminu zostanie ustalony ze studentami najpóźniej miesiąc przed rozpoczęciem sesji. Na prośbę studentów prowadzący może wyznaczyć fakultatywny termin zerowy. Student, który nie uzyska oceny pozytywnej w pierwszym terminie, może przystąpić do terminu poprawkowego. Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest uzyskanie pozytywnej oceny z ćwiczeń oraz spełnienie wymogu uczestnictwa w wykładach. Dopuszczalne są dwie nieobecności; każdą kolejną należy zaliczyć u prowadzącego.
Zaliczenie ćwiczeń jest wymagane przed przystąpieniem do egzaminu. Materiał egzaminacyjny obejmuje treści wykładów oraz wskazane fragmenty literatury podstawowej. Informacja o zakresie fragmentów zostanie przekazana na początku semestru.
Obecność na wykłądzie jest obowiązkowa.
Praktyki zawodowe
nie dotyczy
Literatura
Literatura obowiązkowa (wybrane fragmenty wskazane przez prowadzącego podczas zajęć):
1. F. Koneczny, O wielości cywilizacji - różne wydania
2. F. Koneczny, Rozwój moralności - różne wydania
3. F. Koneczny, Polskie Logos a Ethos - różne wydania
4. F. Koneczny, Prawa dziejowe - różne wydania
5. D. Everett, Dark Matter of the Mind: The Culturally Articulated Unconscious, Chicago: University of Chicago Press, 2016.
6. K. Petryszak, On the inner civilization of man. A presentation of Feliks Koneczny’s modified method of the study of civilizations in order to capture the inner civilization of man, Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJPII, 2024, DOI: 10.15633/9788383700601.
7. K. Petryszak, Ontologia kultury. Badania nad kulturą w oparciu o zmodyfikowaną ontologię Romana Ingardena, Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJPII, 2021, DOI: 10.15633/9788374388542.
Literatura dodatkowa:
1. Appadurai A., Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization, Minneapolis: University of Minnesota Press, 1996.
2. Barth F. (red.), Ethnic Groups and Boundaries: The Social Organization of Culture Difference, Prospect Heights, IL: Waveland Press, 1998.
3. Berger P. L., Luckmann T., The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge, New York: Vintage, 1967.
4. Brinkmann S., Kvale S., InterViews: Learning the Craft of Qualitative Research Interviewing, wyd. 3, Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2015.
5. Brubaker R., Ethnicity without Groups, Cambridge, MA: Harvard University Press, 2004.
6. Douglas M., Purity and Danger: An Analysis of Concepts of Pollution and Taboo, London: Routledge, 2002.
7. Geertz C., The Interpretation of Cultures, wyd. popr., New York: Basic Books, 2017.
8. Hall E. T., The Hidden Dimension, New York: Anchor, 1990.
9. Hammersley M., Atkinson P., Ethnography: Principles in Practice, wyd. 4, Abingdon–New York: Routledge, 2019.
10. Hofstede G., Culture’s Consequences: Comparing Values, Behaviors, Institutions and Organizations Across Nations, wyd. 2, Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2001.
11. Kahneman D., Thinking, Fast and Slow, New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011.
12. Lakoff G., Johnson M., Metaphors We Live By, wyd. z nowym posłowiem, Chicago: University of Chicago Press, 2003.
13. Spradley J. P., The Ethnographic Interview, New York: Holt, Rinehart and Winston, 1979.
14. Turner V., The Ritual Process: Structure and Anti-Structure, Chicago: Aldine Publishing Company, 1969.
15. Wierzbicka A., Understanding Cultures through Their Key Words: English, Russian, Polish, German, and Japanese, New York: Oxford University Press, 1997.
Uwagi
|
W cyklu 2026/2027-Z:
1. Korzystanie z telefonów lub innych urządzeń elektronicznych podłączonych do internetu jest zabronione. |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: