Religie, filozofie i obrazy świata SCYW-SL>Religiewar
Celem zajęć jest przygotowanie studentów do funkcjonowania w środowisku zróżnicowanym religijnie, kulturowo i światopoglądowo. Studenci poznają podstawowe zasady dialogu międzyreligijnego, ekumenicznego i dialogu z osobami o poglądach niereligijnych oraz uczą się rozumienia odmiennych stanowisk bez konieczności ich przyjmowania.
W ramach kursu omawiane będą najważniejsze idee, praktyki i obrazy świata obecne w chrześcijaństwie, judaizmie, islamie, hinduizmie, buddyzmie oraz wybranych tradycjach Azji. Zajęcia obejmą także współczesne formy duchowości, ateizm, fundamentalizm, relacje między religią a przemocą, sekularyzację oraz miejsce religii we współczesnym społeczeństwie.
Zajęcia mają charakter warsztatowy i obejmują krótkie prezentacje, pracę z tekstami i materiałami audiowizualnymi, dyskusje oraz pracę indywidualną i grupową. Planowanych jest również kilka wyjść terenowych, zależnie od możliwości organizacyjnych, np. do cerkwi prawosławnej, kościoła protestanckiego, synagogi, meczetu, świątyni hinduistycznej lub ośrodka buddyjskiego.
Zakres tematów
– Wprowadzenie: międzykulturowość i dialog międzyreligijny
– Pluralizm religijny i światopoglądowy
– Chrześcijaństwo – podstawy i obraz świata
– Chrześcijański Wschód
– Reformacja i jej dziedzictwo
– Dialog ekumeniczny
– Judaizm – podstawy doktrynalne
– Judaizm – religia i sposób życia
– Dialog z judaizmem
– Islam – podstawy doktrynalne
– Islam – religia, kultura i życie codzienne
– Dialog z islamem
– Hinduizm – podstawy i obraz świata
– Hinduizm – praktyka i joga
– Dialog z hinduizmem
– Buddyzm – Budda i problem cierpienia
– Buddyzm – praktyka i główne nurty
– Konfucjanizm
– Taoizm
– Shintoizm
– Nowe formy religijności i duchowości
– Ruchy rozwoju osobistego – poszukiwanie duchowości
– Fundamentalizm w różnych tradycjach religijnych
– Religia i przemoc
– Ateizm – różne stanowiska
– Religia, sekularyzacja i społeczeństwo postsekularne
– Doświadczenie duchowe i mistyczne
– Podsumowanie: religie, filozofie, duchowość i obrazy świata
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Efekty uczenia się
Po zakończeniu zajęć student/ka:
Wiedza
SC1pK_W17 – charakteryzuje wybrane religie, tradycje filozoficzne i współczesne formy duchowości oraz wyjaśnia ich wpływ na obrazy człowieka i świata. P6S_WG
SC1pK_W22 – wskazuje najważniejsze różnice i podobieństwa między wybranymi religiami, stanowiskami filozoficznymi i niereligijnymi, rozpoznaje nowe formy religijności i duchowości oraz wyjaśnia znaczenie podstawowych symboli, pojęć i praktyk. P6S_WG
SC1pK_W30 – rozpoznaje kulturowe i cywilizacyjne uwarunkowania różnych obrazów świata oraz wyjaśnia ich znaczenie dla dialogu, komunikacji i funkcjonowania społeczeństwa pluralistycznego. P6S_WG
SC1pK_W31 – zna podstawowe zasady etyczne związane z poszanowaniem osoby, jej poglądów, wolności sumienia, samostanowienia oraz prawa do bycia wysłuchaną. P6S_WK
Umiejętności
SC1pK_U08 – analizuje informacje dotyczące zjawisk religijnych i światopoglądowych uzyskane podczas obserwacji, rozmów, spotkań oraz pracy z materiałami źródłowymi i formułuje na ich podstawie wnioski.
SC1pK_U09 – rozpoznaje kulturowe, religijne i cywilizacyjne uwarunkowania poglądów, zachowań i sytuacji komunikacyjnych oraz różnice istotne z punktu widzenia dialogu.
SC1pK_U10 – wykorzystuje wiedzę o religiach i światopoglądach do analizowania sytuacji konfliktowych oraz poszukiwania sposobów ich zapobiegania, łagodzenia i rozwiązywania poprzez dialog.
SC1pK_U15 – planuje pracę indywidualną i grupową oraz odpowiedzialnie uczestniczy w realizacji wspólnych zadań i projektów.
SC1pK_U20 – rozpoznaje wybrane elementy tożsamości religijnej i kulturowej na podstawie obserwacji, rozmowy i analizy kontekstu.
SC1pK_U21 – dostosowuje sposób komunikacji do sytuacji zróżnicowania religijnego, kulturowego i światopoglądowego.
SC1pK_U24 – krytycznie porównuje różne stanowiska religijne i niereligijne, unikając zarówno nieuzasadnionych uproszczeń, jak i bezkrytycznego relatywizmu.
SC1pK_U26 – uwzględnia ograniczenia własnej perspektywy, języka i kultury podczas interpretowania innych tradycji i stanowisk. P6S_UW
SC1pK_U28 – podejmuje działania sprzyjające wzajemnemu zrozumieniu osób funkcjonujących w środowisku zróżnicowanym religijnie, kulturowo i światopoglądowo.
Kompetencje społeczne
SC1pK_K04 – wykazuje wrażliwość na potrzeby drugiego człowieka oraz odpowiedzialność, rozwagę i zaangażowanie w działania związane z dialogiem i integracją. P6S_KR
SC1pK_K07 – okazuje szacunek wobec osoby oraz dąży do zrozumienia człowieka reprezentującego odmienne przekonania, doświadczenia i wartości. P6S_KO
Kryteria oceniania
Metody dydaktyczne
• krótkie prezentacje i wprowadzenia prowadzącego;
• wspólna lektura i analiza tekstów źródłowych;
• analiza materiałów audiowizualnych i innych tekstów kultury;
• dyskusja problemowa;
• analiza przypadków;
• praca indywidualna i grupowa;
• obserwacja;
• spotkania z przedstawicielami różnych tradycji religijnych i światopoglądowych;
• wyjścia terenowe do miejsc związanych z omawianymi religiami i wspólnotami;
• prezentacje i projekty studenckie.
Typowa jednostka zajęciowa będzie obejmować krótkie wprowadzenie do omawianej tradycji lub zagadnienia, pytania problemowe służące dyskusji oraz pracę z tekstem źródłowym, materiałem audiowizualnym, innym tekstem kultury lub analizę konkretnego przypadku.
Kryteria oceniania
• Podstawą zaliczenia jest regularna obecność oraz aktywny udział w zajęciach, w szczególności w dyskusjach i pracy nad materiałami źródłowymi.
• Dopuszczalne są dwie nieobecności, odpowiadające łącznie czterem godzinom zajęć, niezależnie od ich przyczyny. Każdą kolejną nieobecność należy uzupełnić w formie uzgodnionej z prowadzącym.
• Na początku wybranych bloków zajęciowych może odbywać się krótka pisemna weryfikacja wiedzy dotycząca materiału z poprzednich zajęć. Sprawdziany nie muszą być oceniane stopniem, jednak ich zaliczenie jest wymagane.
• Elementem zaliczenia mogą być krótkie raporty lub refleksje przygotowywane po wyjściach terenowych i spotkaniach z przedstawicielami omawianych tradycji.
• Jedną z form weryfikacji wiedzy i umiejętności będzie projekt grupowy, którego szczegółowa forma zostanie uzgodniona z prowadzącym zajęcia. Projekt może mieć charakter badawczy, analityczny, edukacyjny lub prezentacyjny i powinien wykorzystywać problematykę omawianą podczas kursu.
• Przy ocenie projektu mogą być brane pod uwagę: poprawność merytoryczna, umiejętność wykorzystania materiałów z zajęć, porównywanie różnych stanowisk, jakość argumentacji i formułowanych wniosków, wkład poszczególnych członków zespołu, współpraca i organizacja pracy oraz sposób prezentacji rezultatów.
Literatura
Literatura podstawowa:
Dawkins, R. (2007). Bóg urojony. Tłum. P. J. Szwajcer. Warszawa:CiS.
Bała, M. (2012). Współczesny ateizm: rodzaje, źródła, przykłady. „Studia Theologica Varsaviensia” 50/1. 15-27.
Brad B.S., Niezamierzona reformacja. Od rewolucji religijnej do świeckiego społeczeństwa, Warszawa 2021.
Danecki, J., Podstawowe wiadomości o islamie, Warszawa 2011.
Literatura dodatkowa:
Abdalati, H. (1993). Spojrzenie w Islam. Tłum. A. B. Kopański. Białystok: Stowarzyszenie Studentów Muzułmańskich w Polsce.
Aslan R., Nie ma Boga oprócz Allaha. Powstanie, ewolucja i przyszłość islamu, Warszawa 2014.
Barnat D., Między wiarą a niewiarą. Charles Taylor o kulturze świeckiej świata zachodniego, Toruń 2019.
Berger P., Imperatyw heretycki, [w:] Pawluczuk W. (red.), Religia a życie codzienne, Kraków 1990, s. 13–47.
Buckley M.J., Ateizm w sporze z religią, Kraków 2009.
Cohen, A. (1995). Talmud. Syntetyczny wykład na temat Talmudu i nauk rabinów dotyczących religii, etyki i prawodawstwa. Tłum. R. Gromacka. Warszawa: Cyklady.
Comte-Sponville, A. (2022). Duchowość ateistyczna. Wprowadzenie do duchowości bez Boga. Tłum. E. Aduszkiewicz. Warszawa: Czarna Owca.
Cyboran, L. (1986). Klasyczna joga indyjska. Warszawa: PWN.
Dupré L., Inny wymiar. Filozofia religii, Kraków 1991.
Eliade, M. (1997). Joga. Nieśmiertelność i wolność. Tłum. B. Baranowski. Warszawa: PWN.
Forum Żydzi-Chrześcijanie-Muzułmanie. Wybór tekstów. (2012). Kraków: Fundacja Kultury Chrześcijańskiej „Znak”.
Jaeger, W. (2000). Fala jest morzem. Rozmowy o mistyce. Tłum. Z. Mazurczak, Warszawa: JACEK SANTORSKI & CO.
Jakubczak, M. (2013). Sens ja. Koncepcja podmiotu w filozofii indyjskiej (sankhja-joga). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Kania, I. (1999). Muttavali. Księga wypisów staro buddyjskich. Kraków: Oficyna Literacka.
Koran (2018). Tłum. M. Ç. Czachorowski. Białystok: Muzułmański Związek Religijny w RP. Najwyższe Kolegium Muzułmańskie. wersja elektroniczna: http://bibliotekamuzulmanska.pl/wp-content/uploads/2018/10/koran.pdf
Kosior, K. (1999). Droga środkowa w Nikajach. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Kosior, K. (2013). Budda. Kraków: WAM.
Kościelniak, K. (2016). Muzułmanie polscy. Religia i kultura. Kraków: Wydawnictwo M.
Kudelska, M. (2003). Karman i dharma: wizja świata w filozoficznej myśli Indii. Kraków: WUJ.
Kudelska, M. (red.) (2002). Filozofia Wschodu. Wybór tekstów. Kraków: WUJ.
Laozi (2006). Księga dao i de z komentarzami Wang Bi. Tłum. A. I. Wójcik. Kraków: WUJ.
Lipoński W., Dzieje kultury brytyjskiej, Warszawa 2011.
Lubac, H. de. (1995). Aspekty buddyzmu. Tłum. I. Kania. Kraków: Znak.
Marzęcki, J. (1999). Systemy religijno-filozoficzne Wschodu: historia – metafizyka – etyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Scholar”.
Maududi, S. A. A. (1991). Zrozumieć Islam, tłum. S. l., bmw: Międzynarodowa Islamska Federacja Organizacji Studenckich.
Nasr, S. H. (1988). Idee i wartości islamu. Tłum. J. Danecki. Warszawa: PAX.
Nasr, S. H. (2010). Istota islamu: trwałe wartości dla ludzkości. Tłum. K. Pachniak. Warszawa: PAX.
Oldenberg, H. (1994). Życie, nauczanie i wspólnota Buddy. Tłum. I. Kania. Kraków: Oficyna Literacka.
Onfray, M. (2008). Traktat ateologiczny. Fizyka metafizyki. Tłum. M. Kwaterko. Warszawa: PIW.
Pesch O.H., Zrozumieć Lutra, Poznań 2008.
Puczydłowski M., Religia i sekularyzm. Współczesny spór o sekularyzację, Kraków 2017.
Schwartz, B. I. (2009). Starożytna myśl chińska. Tłum. M. Komorowska, Kraków: WUJ.
Sieradzan, J., Jaworski, W., Dziwisz, M. (red.) (1987). Buddyzm. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa-Książka-Ruch”.
Sûkiâjnen, L. R., Čirkin V. E., Ûdin Û. A. (red.) (1990). Prawo muzułmańskie: struktura i podstawowe instytucje. Tłum. K. Piasecki. Warszawa: PWN.
Szymańska, B. (red.) (2001). Filozofia Wschodu. Kraków: WUJ.
Tłumaczenie wystąpienia Josepha Weilera, prawnika, wierzącego Żyda, przed Trybunałem
w Strasburgu – w obronie krzyża, wPolityce.pl, 13.11.2011, online: http://wpolityce.pl/
wydarzenia/18003-tlumaczenie-wystapienia-josepha-weilera-prawnika-wierzacego-zyda-przed-trybunalem-w-strasburgu-w-obronie-krzyza [dostęp: 26.10.2022].
Upaniszady (1998). Tłum. M. Kudelska, Kraków: WUJ.
Welte B., Filozofia religii, Kraków 1996.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: