Rytuały komunikacyjne i podstawy skutecznego dialogu, cz. II SCYW-SL>Rytua
Zajęcia stanowią kontynuację pierwszej części przedmiotu i rozwijają problematykę rytuałów komunikacyjnych w perspektywie komunikacyjnej, antropologicznej i międzykulturowej. Studenci zostaną zapoznani z wybranymi teoriami rytuału oraz z jego rolą w organizowaniu relacji społecznych, podtrzymywaniu granic, tworzeniu wspólnoty i przekazywaniu znaczeń.
Istotną część zajęć stanowi analiza relacji pomiędzy rytuałem a strukturą społeczną, ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji wybranych ujęć antropologicznych. Omówione zostaną również praktyki rytualne obecne w judaizmie i islamie, a także wybrane przykłady pochodzące z Ameryki Łacińskiej i Dalekiego Wschodu.
Studenci poznają także podstawowe zagadnienia z zakresu komunikacji niewerbalnej oraz znaczenia czasu, przestrzeni i symboli w komunikacji rytualnej. Zajęcia obejmują również wprowadzenie do obserwacji rytuałów komunikacyjnych.
Zakres tematów
1. Rytuał komunikacyjny jako zjawisko społeczne i kulturowe – rytuał jako forma komunikacji, organizacji relacji społecznych i podtrzymywania wspólnoty.
2. Rytuał a struktura społeczna w ujęciu Mary Douglas i innych antropologów – klasyfikacja, granice, czystość i nieczystość, porządek społeczny, rytuały przejścia i liminalność.
3. Judaizm: rytuał, wspólnota i komunikacja – rytm dnia, tygodnia i roku, szabat, święta, rytuały przejścia oraz znaczenie norm religijnych i wspólnotowych.
4. Islam: rytuał, wspólnota i komunikacja – modlitwa, ramadan, pielgrzymka, rytuały codzienności oraz znaczenie ciała, czasu i przestrzeni w praktykach religijnych.
5. Metody obserwacji rytuału – obserwacja uczestnicząca i nieuczestnicząca, opis i interpretacja, pozycja obserwatora, podstawowe kategorie analizy rytuału.
6. Przestrzeń w rytuałach komunikacyjnych – sacrum, centrum i peryferie, granice, dostęp, hierarchia, ruch i proksemika.
7. Komunikacja niewerbalna – gesty, emblematy, mimika, mikromimika, postawa ciała, kontakt wzrokowy i dystans interpersonalny.
8. Ciało rytualne i koordynacja interakcji – rytualizacja zachowań, synchronizacja, ukłony, klękanie, dotyk, cisza, głos i sposoby poruszania się.
9. Wybrane rytuały komunikacyjne Ameryki Łacińskiej – rytuały społeczne, rodzinne, religijne i publiczne, relacyjność, cielesność, ekspresja oraz synkretyzm.
10. Wybrane rytuały komunikacyjne Dalekiego Wschodu – hierarchia, etykieta, gest, twarz społeczna, rytualizacja interakcji oraz relacje między jednostką a grupą.
11. Czas w rytuałach komunikacyjnych – czas społeczny i rytualny, kalendarz, rytm, sekwencja oraz monochroniczne i polichroniczne modele organizacji czasu.
12. Symbole, przedmioty i przestrzeń w komunikacji – symbol jako nośnik znaczeń, znaczenie ubioru, przedmiotów, obrazów i miejsc w komunikacji rytualnej.
13. Rytuał jako system komunikacji – relacje między czasem, przestrzenią, ciałem, symbolem i strukturą społeczną; porównanie wybranych tradycji i modeli rytualnych.
W trakcie semestru planowane jest jedno lub dwa wyjścia terenowe: do kościoła katolickiego w kontekście analizy przestrzeni sakralnej oraz do świątyni innej tradycji religijnej w celu obserwacji rytuału.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Student/ka:
SC1pK_W06 – posługuje się podstawową terminologią z zakresu komunikacji społecznej i rytuałów komunikacyjnych oraz odnosi ją do konkretnych sytuacji komunikacyjnych.
SC1pK_W07 – wyjaśnia znaczenie komunikacji i relacji międzyosobowych oraz rozpoznaje czynniki sprzyjające i utrudniające porozumienie.
SC1pK_W08 – opisuje wybrane teorie komunikacji międzyludzkiej oraz podstawowe sposoby skutecznego dialogu.
SC1pK_W14 – charakteryzuje rolę rytuałów komunikacyjnych w życiu społecznym oraz rozpoznaje ich zróżnicowanie kulturowe i cywilizacyjne.
SC1pK_W18 – rozpoznaje wybrane rytuały, symbole i formy komunikacji niewerbalnej charakterystyczne dla różnych kultur i tradycji oraz interpretuje ich znaczenie komunikacyjne.
SC1pK_W31 – zna podstawowe zasady etyczne związane z szacunkiem wobec drugiego człowieka, jego przekonań, wartości, wolności sumienia i prawa do samostanowienia.
Kryteria oceniania
Metody dydaktyczne
Wykład problemowy, metoda podająca, dyskusja problemowa, analiza przypadków, analiza materiałów wizualnych i audiowizualnych, obserwacja terenowa oraz praca z arkuszem obserwacji rytuału.
Kryteria oceny
Ocena końcowa ustalana jest przede wszystkim na podstawie egzaminu ustnego. Student powinien wykazać się znajomością podstawowych zagadnień dotyczących rytuałów komunikacyjnych, komunikacji niewerbalnej, czasu, przestrzeni i symboli oraz umiejętnością zastosowania tych kategorii do analizy konkretnych praktyk kulturowych i religijnych.
Przy ocenie brane będą pod uwagę poprawność merytoryczna, znajomość podstawowych pojęć i teorii, umiejętność odnoszenia ich do konkretnych przykładów oraz logiczność i spójność wypowiedzi.
Elementem weryfikacji wiedzy i umiejętności może być również praca z arkuszem obserwacji rytuału.
Literatura
Literatura podstawowa
Austin J.L., Mówienie i poznawanie. Rozprawy i wykłady filozoficzne, Warszawa 1993 [wybrane fragmenty].
Brocki M., Język ciała w ujęciu antropologicznym, Wrocław 2001.
Douglas M., Czystość i zmaza, Warszawa 2007 [wybrane fragmenty].
Hall E.T., Ukryty wymiar, Warszawa 2001.
Rothenbuhler E.W., Komunikacja rytualna. Od rozmowy codziennej do ceremonii medialnej, Kraków 2003.
Turner V., Proces rytualny. Struktura i antystruktura, Warszawa 2010 [wybrane fragmenty].
Literatura dodatkowa
Antas J., O kłamstwie i kłamaniu: studium semantyczno-pragmatyczne, Kraków 1999.
Antas J., Semantyczność ciała: gesty jako znaki myślenia, Łódź 2013.
Chudzik A., Mowne zachowania magiczne w ujęciu pragmatyczno-kognitywnym, Kraków 2002.
Collett P., Księga znaków. Jak poprzez ciało wyrażamy swoje myśli i uczucia, Warszawa 2004.
van Gennep A., Obrzędy przejścia, Warszawa 2006.
Tannen D., Ty nic nie rozumiesz. Kobieta i mężczyzna w rozmowie, Warszawa 1994.
Schulz von Thun F., Sztuka rozmawiania, cz. I–II, Kraków 2001.
Wierzbicka A., Słowa klucze. Różne języki – różne kultury, Warszawa 2016.
Wołos M., Koncepcja „gry językowej” Wittgensteina w świetle badań współczesnego językoznawstwa, Kraków 2002.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: