Systemy nauczania religii w Unii Europejskiej SzD-DNT>sysnau
Tematy i treści poszczególnych bloków zajęć
1. Pojęcia podstawowe: katecheza, nauczanie religii, edukacja religijna, religious education, religious literacy. Stan badań i główne ośrodki badawcze w Europie. Metodologia badań porównawczych w pedagogice religii.
2 Typologie systemów nauczania religii. Kryteria klasyfikacji (podmiot odpowiedzialny, cel, status ucznia, konfesyjność).
3 Ramy prawne I. Modele relacji państwo-Kościół w UE (separacja, kooperacja, Kościół państwowy) a kształt edukacji religijnej. Konkordaty i umowy z Kościołami i związkami wyznaniowymi.
4 Ramy prawne II. Prawo europejskie: art. 17 TFUE, art. 2 Protokołu nr 1 do EKPC, art. 14 Karty Praw Podstawowych. Orzecznictwo ETPC: Kjeldsen, Folgerø v. Norway, Zengin v. Turkey, Lautsi v. Italy, Grzelak v. Poland.
5 Standardy organizacji międzynarodowych. Toledo Guiding Principles (OBWE/ODIHR 2007), Rekomendacja Rady Europy CM/Rec(2008)12, Signposts (2014); REDCo i inne projekty badawcze UE.
6 Model konfesyjny kooperacyjny: Niemcy i Austria. Res mixta, art. 7 ust. 3 Ustawy Zasadniczej, zróżnicowanie landów, nauczanie religii islamskiej, modele kooperacji konfesyjnej (konfessionell-kooperativer RU), Ethik/LER jako alternatywa.
7 Model konfesyjny w krajach o silnej tradycji katolickiej: Włochy, Hiszpania, Portugalia, Malta, Chorwacja. Rola konkordatu, fakultatywność, relacja do religii mniejszościowych.
8 Model polski w perspektywie europejskiej. Historia powrotu religii do szkół (1990), podstawy prawne, Dyrektorium katechetyczne i Podstawa programowa katechezy, aktualne spory i zmiany (etyka, wymiar godzin, ocena). Analiza porównawcza z sąsiadami: Słowacja, Czechy, Litwa.
9 Model niekonfesyjny (religioznawczy): Szwecja, Dania, Estonia. Religionskunskap, kristendomskundskab; przejście od konfesyjności do nauczania o religiach; rola Kościołów ewangelicko-luterańskich.
10 Modele mieszane i „trzecia droga”: Anglia i Walia (perspektywa pozaunijna jako punkt odniesienia), Finlandia, Holandia, Belgia. Wielość pionów konfesyjnych.
11 Brak nauczania religii w szkole publicznej: Francja i Słowenia. Laïcité, enseignement du fait religieux (raport Debray 2002), Alzacja-Mozela jako wyjątek; szkolnictwo katolickie sous contrat.
12 Edukacja religijna wobec pluralizmu. Nauczanie religii islamskiej, judaizmu i prawosławia w państwach UE; edukacja międzyreligijna i dialog; model kompetencyjny (np. Kompetenzorientierung w Niemczech i Austrii).
13 Nauczyciel religii w systemach europejskich. Kształcenie, missio canonica / vocatio, status zawodowy, akademickie zaplecze (teologia na uniwersytetach państwowych). Badania nad tożsamością nauczyciela religii.
14 Metodologia porównawczych badań nad edukacją religijną. Projektowanie studium porównawczego
15 Prezentacja projektów i prac doktorantów oraz dyskusja podsumowująca. Perspektywy rozwoju nauczania religii w Europie; wnioski dla Polski; możliwości transferu wiedzy do praktyki oświatowej i kościelnej.
|
W cyklu 2025/2026-L:
Tematy i treści poszczególnych bloków zajęć 1. Pojęcia podstawowe: katecheza, nauczanie religii, edukacja religijna, religious education, religious literacy. Stan badań i główne ośrodki badawcze w Europie. Metodologia badań porównawczych w pedagogice religii. |
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb zajęć
Efekty kształcenia
Wiedza:
doktorant zna i rozumie:
K_W01 - dorobek naukowy pedagogiki religii i katechetyki dotyczący systemów nauczania religii w Europie (szkoły badawcze, główne projekty porównawcze, kluczowe publikacje) oraz jego implikacje dla praktyki szkolnej i kościelnej
K_W02 - podstawy teoretyczne oraz typologie modeli edukacji religijnej (konfesyjny, ponadkonfesyjny/kooperacyjny, niekonfesyjny - religioznawczy, mieszany, brak nauczania religii), ich założenia antropologiczne i teologiczne, a także metodologię badań porównawczych w pedagogice religii w stopniu pozwalającym na rewizję istniejących paradygmatów
K_W03 - główne trendy rozwojowe w europejskiej edukacji religijnej (sekularyzacja, pluralizm, migracje, kompetencyjne podejście do nauczania, edukacja międzyreligijna, cyfryzacja)
K_W04 prawne uwarunkowania nauczania religii: modele relacji państwo–Kościół, konkordaty i umowy, prawo oświatowe państw członkowskich, standardy Rady Europy, OBWE i orzecznictwo ETPC; uwarunkowania badań porównawczych w tym obszarze
K_W05 fundamentalne dylematy współczesnych społeczeństw europejskich związane z obecnością religii w przestrzeni publicznej i w szkole (wolność religijna, neutralność państwa, prawa rodziców, integracja społeczna)
Umiejętności:
doktorant potrafi:
K_U01 - dokonać analizy i twórczej syntezy literatury dotyczącej systemu nauczania religii w wybranym państwie UE, zidentyfikować lukę badawczą i sformułować problem oraz hipotezę badawczą
K_U03 i K_U06 - uczestniczyć w wymianie idei i doświadczeń dotyczących edukacji religijnej, także w środowisku międzynarodowym, posługując się terminologią obcojęzyczną i rozumiejąc jej konteksty znaczeniowe (np. Religionsunterricht, religious education, enseignement du fait religieux)
K_U07 - zaplanować indywidualne lub zespołowe przedsięwzięcie badawcze o charakterze porównawczym (np. studium przypadku dwóch systemów), uwzględniając jego uwarunkowania metodologiczne i organizacyjne
Kompetencje społeczne:
doktorant jest gotów do:
K_K02 - krytycznej oceny dorobku katechetyki i pedagogiki religii oraz własnego wkładu w badania nad edukacją religijną
K_K04 - wypełniania zobowiązań społecznych badacza-teologa: inicjowania i prowadzenia rzeczowej debaty publicznej o nauczaniu religii na rzecz interesu publicznego, z poszanowaniem odmiennych stanowisk
K_K05 - myślenia i działania w sposób innowacyjny przy projektowaniu rozwiązań dla edukacji religijnej w Polsce z wykorzystaniem doświadczeń innych państw UE
K_K06 - rzetelnego cytowania źródeł obcojęzycznych, respektowania własności intelektualnej i prowadzenia badań niezależnych od nacisków ideologicznych i instytucjonalnych
Kryteria oceniania
Metody:
wykład problemowy i konwersatoryjny z prezentacją multimedialną,
analiza tekstów źródłowych (akty prawne, orzeczenia ETPC, dokumenty Rady Europy, programy nauczania),
studia przypadków (case study) wybranych państw,
dyskusja moderowana,
krótkie prezentacje doktorantów,
konsultacje indywidualne
Metody weryfikacji efektów uczenia się:
prezentacja multimedialna (ok. 20 slajdów) lub raca pisemna (ok. 15 tys. znaków): porównawcza analiza systemu nauczania religii w wybranym państwie UE (innym niż Polska) w zestawieniu z modelem polskim, z wykorzystaniem co najmniej 5 pozycji obcojęzycznych, zakończona sformułowaniem problemu badawczego
Prezentacja opracowanego projektu (10-20 min) na ostatnich zajęciach wraz z udziałem w dyskusji
Aktywność w analizie tekstów źródłowych i dyskusjach podczas wykładów
Kryteria oceniania:
1. Prezentacja multimedialna lub paca pisemna (50 pkt)
Problem badawczy - jasno sformułowany, osadzony w luce badawczej, możliwy do zbadania - 10 pkt
Analiza porównawcza - trafny dobór kryteriów porównania; ujęcie uwarunkowań prawnych, konfesyjnych i społecznych obu systemów - 15 pkt
Literatura i źródła - min. 5 pozycji obcojęzycznych; sięganie do źródeł pierwotnych (akty prawne, programy, orzeczenia) - 10 pkt
Krytyczność i samodzielność - własna ocena, nie streszczenie; dostrzeganie ograniczeń typologii i danych - 10 pkt
Warsztat - struktura, język, poprawne przypisy, respektowanie własności intelektualnej - 5 pkt
2. Prezentacja projektu (30 pkt)
Treść - logiczny wywód od problemu do wniosków; realistyczny plan badań 15 pkt
Komunikacja - precyzyjna terminologia (także obcojęzyczna), czytelne slajdy, mieszczenie się w czasie - 10 pkt
Dyskusja - rzeczowe odpowiedzi, uwzględnianie kontrargumentów, merytoryczne pytania do innych - 10 pkt
3. Aktywność na wykładach (20 pkt)
Praca z tekstami źródłowymi- przygotowanie do zajęć, trafna interpretacja dokumentów 10 pkt
Udział w dyskusji - regularność, argumentacja oparta na wiedzy, szacunek dla odmiennych stanowisk 10 pkt
Skala ocen
Punkty Ocena
91–100 5,0
81–90 4,5
71–80 4,0
61–70 3,5
51–60 3,0
≤ 50 2,0
Warunki dodatkowe: obecność na min. 80% zajęć; praca zaliczeniowa (prezentacja multimedialna lub praca pisemna) i jej prezentacja na zajęciach są obowiązkowe (brak któregokolwiek = brak zaliczenia); stwierdzony plagiat skutkuje oceną 2,0 bez możliwości poprawy w danym terminie.
Praktyki zawodowe
brak
Literatura
Kielian A., Modele nauczania religii rzymskokatolickiej w krajach europejskich, Kraków 2010
othgangel M., Jackson R., Jäggle M. (red.), Religious Education at Schools in Europe, t. 1–6 (Central Europe; Western Europe; Northern Europe; Eastern Europe; Southern Europe; Southeastern Europe), Vienna University Press / V&R unipress, Göttingen 2014–2020
Kuyk E., Jensen R., Lankshear D., Löh Manna E., Schreiner P. (red.), Religious Education in Europe. Situation and Current Trends in Schools, IKO Publishing, Oslo 2007
OSCE/ODIHR, Toledo Guiding Principles on Teaching about Religions and Beliefs in Public Schools, Warsaw 2007
Mezglewski A., Polski model edukacji religijnej w szkołach publicznych. Aspekty prawne, Wydawnictwo KUL, Lublin 2009.
Chałupniak R., Między katechezą a religioznawstwem. Nauczanie religii katolickiej w szkole publicznej w Niemczech w latach 1945–2000, Opole 2005
Konferencja Episkopatu Polski, Dyrektorium katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2001;
Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Częstochowa 2018
Papieska Rada ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji, Dyrektorium o katechizacji, Kielce 2020
Davis D.H., Miroshnikova E. (red.), The Routledge International Handbook of Religious Education, Routledge, London–New York 2013
Debray R., L'enseignement du fait religieux dans l'école laïque, Odile Jacob, Paris 2002
Ziebertz H.-G., Riegel U. (red.), How Teachers in Europe Teach Religion. An International Empirical Study in 16 Countries, LIT, Münster 2009
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: