Źródła i tożsamość katechezy w XXI wieku SzD-DNT-Żrótożkat
Zajęcia obejmują analizę źródeł katechezy, przemian jej rozumienia w nauczaniu Kościoła oraz relacji między katechezą, ewangelizacją, inicjacją chrześcijańską i szkolnym nauczaniem religii. Szczególna uwaga zostaje poświęcona kryteriom zachowania tożsamości katechezy wobec sekularyzacji, pluralizmu i rozwoju kultury cyfrowej. Uczestnicy wykorzystują perspektywy własnych specjalności teologicznych do analizy wybranych zagadnień.
Treści programowe i organizacja ćwiczeń
podział na pięć bloków tematycznych po sześć godzin.
Blok 1. Tożsamość katechezy jako problem teologiczny i badawczy
Zagadnienia:
1.1 Katecheza jako posługa słowa i działanie eklezjalne.
1.2 Relacje między katechezą, ewangelizacją, inicjacją chrześcijańską i wychowaniem w wierze.
1.3 Katecheza a szkolne nauczanie religii: rozróżnienia i punkty styczne.
1.4 Teologiczne i empiryczne sposoby badania katechezy.
Ćwiczenia obejmują tutaj: porównanie definicji katechezy w wybranych dokumentach Kościoła; opracowanie mapy pojęć; wskazanie napięć interpretacyjnych i dyskusję nad możliwościami badania katechezy z perspektywy różnych specjalności teologicznych.
Rezultatem będzie sformułowanie wstępnego pytania badawczego dotyczącego tożsamości katechezy.
Blok 2. Źródła katechezy i zasady ich interpretacji
Zagadnienia:
2.1 Objawienie i jego przekaz: Pismo Święte oraz Tradycja.
2.2 Rola Urzędu Nauczycielskiego Kościoła.
2.3 Liturgia, życie wspólnoty, świadectwo świętych i dziedzictwo kultury chrześcijańskiej.
2.4 Doświadczenie ludzkie jako źródło poznania sytuacji adresata, przestrzeń recepcji wiary i problem teologiczny.
2.5 Różnica między źródłem katechezy, źródłem badań katechetycznych i materiałem dydaktycznym.
2.6 Status teologiczny poszczególnych źródeł oraz zasady ich interpretacji i wykorzystania.
Ćwiczenia obejmują: krytyczną lekturę wybranych tekstów źródłowych; analizę materiału katechetycznego pod kątem sposobu wykorzystania Biblii, nauczania Kościoła i doświadczenia człowieka; dyskusję nad poprawnością zastosowanych interpretacji.
Rezultaty to: krótka analiza źródłowo-hermeneutyczna wybranego materiału katechetycznego.
Blok 3. Ciągłość i przemiany w rozumieniu katechezy
Zagadnienia:
3.1 Katecheza w świetle odnowy soborowej i posoborowej.
3.2 Porównanie Catechesi tradendae, Dyrektorium ogólnego o katechizacji z 1997 r. i Dyrektorium o katechizacji z 2020 r.
3.3 Kerygmatyczny i mistagogiczny wymiar katechezy.
3.4 Katechumenat jako inspiracja dla formacji chrześcijańskiej.
3.5 Podmiotowość wspólnoty i posługa katechisty.
Ćwiczenia będą polegały na analizie porównawczej jednego zagadnienia w dwóch lub trzech dokumentach, np. celu katechezy, roli doświadczenia lub relacji katechezy do wspólnoty; po niej nastąpi prezentacja wyników i dyskusja nad ciągłością oraz zmianami akcentów w nauczaniu Kościoła.
Rezultatem będzie sformułowanie tezy interpretacyjnej popartej argumentacją źródłową.
Blok 4. Tożsamość katechezy wobec wyzwań XXI wieku
Zagadnienia:
4.1 Sekularyzacja, pluralizm i indywidualizacja religijności.
4.2 Katecheza osób dorosłych i zróżnicowane drogi wiary.
4.3 Wiarygodność wspólnoty i znaczenie świadectwa.
4.4 Kultura cyfrowa, sztuczna inteligencja i przemiany autorytetu.
4.5 Inkluzywność, dostępność oraz podmiotowość uczestników katechezy.
Ćwiczenia będą obejmowały studium przypadku wybranej praktyki, np. internetowej formacji dorosłych, przygotowania sakramentalnego lub wykorzystania treści generowanych przez AI; ocena jej założeń teologicznych, form komunikacji i sposobu uwzględnienia potrzeb uczestników.
Rezultatem będzie opracowanie zestawu kryteriów teologicznych i pedagogicznych służących ocenie analizowanej praktyki.
Blok 5. Warsztat badawczy: kryteria tożsamości katechezy
Zagadnienia:
5.1 Operacjonalizacja pojęć w badaniach katechetycznych.
5.2 Relacja między normatywną refleksją teologiczną a badaniami empirycznymi.
5.3 Dobór korpusu źródeł i metod analizy.
5.4 Granice wnioskowania i odpowiedzialność interpretacyjna.
Ćwiczenia: przygotowanie i prezentacja projektów końcowych dotyczących źródeł lub tożsamości katechezy; recenzja koleżeńska; uzasadnienie przyjętych założeń oraz modyfikacja projektu w świetle dyskusji.
Koordynatorzy przedmiotu
Liczba godzin zajęć porwadzonych on-line
Efekty kształcenia
1. Wiedza - doktorant zna i rozumie:
W1. Teologiczne podstawy katechezy oraz zasady interpretacji jej źródeł.
W2. Główne kierunki rozwoju współczesnej refleksji nad katechezą.
W3. Współczesne dylematy społeczno-kulturowe istotne dla tożsamości katechezy.
K_W02, K_W03, K_W05
2. Umiejętności - doktorant potrafi:
U1. Krytycznie analizować i porównywać źródła oraz stanowiska dotyczące katechezy.
U2. Opracować projekt analizy badawczej dotyczącej źródeł lub tożsamości katechezy.
U3. Przedstawiać i poddawać dyskusji wyniki własnych analiz.
K_U01, K_U06
3. Kompetencje społeczne - doktorant jest gotów do:
K1. Krytycznej oceny zastanych interpretacji oraz własnych ustaleń badawczych.
K2. Uznawania znaczenia wiedzy naukowej w ocenie praktyki katechetycznej.
K_K02, K_K03
Weryfikacja efektów
W1, U1: pisemna analiza źródłowo-hermeneutyczna wybranego materiału katechetycznego.
W2, U1: analiza porównawcza wybranego zagadnienia w dokumentach katechetycznych.
W3, K2: studium przypadku współczesnej praktyki katechetycznej wraz z uzasadnieniem kryteriów jej oceny.
U2: końcowy projekt analizy badawczej.
U3: prezentacja projektu i udział w dyskusji naukowej.
K1: recenzja koleżeńska oraz odpowiedź na uwagi do własnego projektu, wskazująca uzasadnione zmiany lub argumenty za utrzymaniem stanowiska.
Kryteria oceniania
1. Metody dydaktyczne:
krytyczna lektura i interpretacja tekstów źródłowych;
analiza porównawcza dokumentów;
dyskusja problemowa;
studium przypadku;
krótkie referaty doktoranckie;
warsztat projektowania badań;
recenzja koleżeńska.
2. Kryteria oceniania
Zaliczenie przedmiotu odbywa się na podstawie systematycznej pracy podczas ćwiczeń, analizy tekstów źródłowych oraz przygotowania i prezentacji końcowego projektu badawczego. Ocenie podlegają przede wszystkim: rzetelność interpretacji źródeł, precyzja pojęciowa, spójność argumentacji, adekwatność metod oraz samodzielność refleksji.
Elementy składowe oceny końcowej
A. Przygotowanie do ćwiczeń i udział w dyskusji — 20%
Ocenie podlegają:
znajomość wskazanych tekstów i umiejętność odwoływania się do nich;
formułowanie pytań i wypowiedzi związanych z analizowanym problemem;
rzeczowe uzasadnianie stanowiska i odnoszenie się do argumentów innych uczestników;
łączenie problematyki zajęć z perspektywą własnej specjalności teologicznej.
Oceniana jest jakość merytoryczna wypowiedzi.
B. Pisemna analiza źródłowo-porównawcza — 25%
Praca obejmuje analizę wybranego zagadnienia dotyczącego źródeł lub tożsamości katechezy na podstawie dwóch lub trzech tekstów źródłowych.
Ocenie podlegają:
precyzyjne określenie przedmiotu analizy;
uwzględnienie statusu, kontekstu i celu powstania dokumentów;
poprawność interpretacji oraz rozpoznanie podobieństw i różnic;
sformułowanie wniosków wynikających z przeprowadzonej analizy;
rzetelność cytowania i dokumentowania wykorzystanych źródeł.
C. Prezentacja projektu i recenzja koleżeńska — 15%
Ocenie podlegają:
jasność przedstawienia problemu, źródeł, metody i planowanego toku analizy;
umiejętność uzasadnienia przyjętych założeń;
rzeczowa odpowiedź na pytania i zastrzeżenia;
trafność i konstruktywny charakter uwag do projektu innego uczestnika.
D. Końcowy projekt analizy badawczej — 40%
Projekt dotyczy wybranego problemu z zakresu źródeł lub tożsamości katechezy. Może rozwijać wcześniejszą analizę źródłową, powinien jednak wyraźnie wykraczać poza jej zakres.
Ocenie podlegają:
znaczenie i precyzja problemu badawczego;
poprawność zastosowanej terminologii;
uzasadnienie doboru źródeł i metod;
spójność problemu, celu i proponowanego postępowania badawczego;
samodzielność ujęcia oraz wykorzystanie literatury naukowej;
świadomość ograniczeń badania;
uwzględnienie uwag z dyskusji lub uzasadnienie ich odrzucenia.
Na tym etapie wymaga się przedstawienia metodologicznie uzasadnionego i wykonalnego projektu badania.
E. Kryteria wystawiania ocen
Ocena bardzo dobra (5,0)
Doktorant precyzyjnie posługuje się pojęciami, krytycznie interpretuje źródła i samodzielnie formułuje dobrze uzasadnione wnioski. Projekt końcowy jest spójny, wykonalny i metodologicznie dopracowany. Doktorant rozpoznaje ograniczenia własnego stanowiska, rzeczowo uczestniczy w dyskusji oraz przygotowuje wartościową recenzję koleżeńską.
Ocena dobra plus (4,5)
Doktorant poprawnie i samodzielnie analizuje źródła oraz przedstawia przekonującą argumentację. Projekt końcowy spełnia wymagania merytoryczne i metodologiczne, zawiera jednak niewielkie niedociągnięcia, np. w uzasadnieniu doboru metody, pogłębieniu interpretacji lub określeniu ograniczeń.
Ocena dobra (4,0)
Doktorant prawidłowo rozumie podstawowe problemy przedmiotu, analizuje źródła i formułuje uzasadnione wnioski. Projekt końcowy ma jasno określony problem oraz zasadniczo odpowiednio dobrane źródła i metodę, ale niektóre elementy wymagają doprecyzowania. W dyskusji doktorant potrafi wyjaśnić i obronić swoje stanowisko.
Ocena dostateczna plus (3,5)
Doktorant wykazuje znajomość podstawowych pojęć i źródeł, jednak analiza pozostaje częściowo opisowa, a argumentacja nie zawsze jest wystarczająco rozwinięta. Projekt końcowy jest możliwy do realizacji, lecz wymaga korekt dotyczących zakresu problemu, doboru źródeł lub sposobu postępowania badawczego.
Ocena dostateczna (3,0)
Doktorant osiąga efekty uczenia się na poziomie minimalnym: rozpoznaje podstawowe pojęcia i źródła, odtwarza główne stanowiska oraz przedstawia prostą analizę. Potrafi wskazać problem badawczy i zaproponować podstawowy sposób jego opracowania, choć wymaga wsparcia w doprecyzowaniu założeń i argumentacji. Występujące braki nie podważają zasadniczej poprawności pracy.
F. Warunki uzyskania zaliczenia
Warunkiem uzyskania pozytywnej oceny końcowej jest:
wykonanie wszystkich wymaganych zadań;
uzyskanie co najmniej oceny dostatecznej z analizy pisemnej i projektu końcowego;
zaprezentowanie projektu oraz przygotowanie recenzji koleżeńskiej;
uzupełnienie pracy związanej z nieobecnościami w sposób uzgodniony z prowadzącym;
przestrzeganie zasad rzetelności naukowej.
Ocena końcowa jest ustalana na podstawie średniej ważonej ocen cząstkowych, po spełnieniu warunków zaliczenia.
Warunkiem uzyskania oceny pozytywnej jest udział w zajęciach zgodnie z Regulaminem Szkół Doktorskich UPJPII. Dopuszczona jest dwukrotna usprawiedliwiona nieobecność. W przypadku większej ilości nieusprawiedliwionych nieobecności zajęcia nie zostaną zaliczone.
Wykorzystanie narzędzi AI:
dopuszczalny zakres ich użycia określa prowadzący zgodnie z zasadami etyki pracy naukowej. Doktorant ujawnia sposób ich wykorzystania, samodzielnie weryfikuje treści i źródła oraz odpowiada za całość przedstawionej pracy. Ocenie podlega jego własna analiza i argumentacja.
Praktyki zawodowe
brak
Literatura
Sobór Watykański II, konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei verbum, nry 2, 7-13; 21-25.
Paweł VI, adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi, 1975, nr 21–22 i 41
Papieska Rada ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji, Dyrektorium o katechizacji, Kielce: Jedność, 2020, nry: 55-65; 79-89; 90-109; 197-200
Jan Paweł II, adhortacja apostolska Catechesi tradendae, 1979, nry 18-25
Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dyrektorium ogólne o katechizacji, Poznań: Pallottinum, 1998, nry 60-72; 73-76; 94-118; 152-153.
Benedykt XVI, adhortacja apostolska Verbum Domini, 2010, nr 29–30, 34–35 i 74.
Franciszek, adhortacja apostolska Evangelii gaudium, 2013, nry 160-173.
Ratzinger J., Prawda w teologii, Kraków 2001, s. 49-82.
Ratzinger J., Sarah R., Z głębi naszych serc, Warszawa 2020, s. 23-40.
John Swinton, Harriet Mowat, Practical Theology and Qualitative Research, London: SCM Press, 2006, s. 42-59, 63-67
Richard R. Osmer, Practical Theology: An Introduction, Grand Rapids–Cambridge: Eerdmans, 2008 - fragmenty o czterech zadaniach teologii praktycznej (opisowo-empiryczne, interpretacyjne, normatywne, pragmatyczne).
|
W cyklu 2026/2027-Z:
Sobór Watykański II, konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei verbum, nry 2, 7-13; 21-25. Franciszek, adhortacja apostolska Evangelii gaudium, 2013, nry 160-173. Ratzinger J., Prawda w teologii, Kraków 2001, s. 49-82. |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: