Współczesna sztuka sakralna SzD-DNoS>WspSztSakr
Przedmiot łączy studia nad twórczością wybranych artystów z analizą porównawczą dzieł i ich otoczenia społecznego, kościelnego oraz instytucjonalnego. Omawiane będą relacje tradycji i nowatorstwa, rola artysty i odbiorcy i przekształcenia wzorów ikonograficznych. Szczególne miejsce zajmuje ikonografia Jezusa Miłosiernego, której rozwój pozwala badać związki obrazu z tekstem, praktyką religijną i historią recepcji.
W części architektonicznej analizie podlegają bryła, organizacja przestrzeni, światło, wyposażenie i powiązanie świątyni z otoczeniem.
Celem zajęć jest przygotowanie doktoranta do samodzielnego formułowania i uzasadniania problemów badawczych dotyczących współczesnej sztuki sakralnej. Istotne jest rozróżnianie wartości artystycznej, znaczenia kultowego i funkcji liturgicznej dzieła oraz ocena przydatności różnych metod historii sztuki. Wymagana jest znajomość podstaw terminologii historycznoartystycznej i zasad pracy naukowej.
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb zajęć
Efekty kształcenia
Wiedza (zna i rozumie):
K_W01 – zna i rozumie światowy dorobek naukowy i twórczy związany z dyscypliną nauki o sztuce, w temacie zajęć
K_W03 – zna i rozumie główne trendy rozwojowe dla dyscypliny nauki o sztuce, w temacie wykładu
Umiejętności (potrafi):
K_U01 – potrafi dokonywać analizy i twórczej syntezy dorobku naukowego w celu identyfikowania i rozwiązywania problemów badawczych oraz związanych z działalnością innowacyjną i twórczą;
K_U04 – potrafi wykorzystać wiedzę z różnych dziedzin nauk humanistycznych do twórczego identyfikowania, formułowania i rozwiązywania złożonych problemów lub wykonywania zadań o charakterze badawczym, w szczególności: definiować cel i podmiot badań, formułować hipotezę badawczą, rozwijać metody techniki i narzędzia badawcze oraz twórczo je stosować, wnioskować na podstawie wyników badań.
K_U06 – potrafi upowszechniać wyniki badań, inicjować debatę, uczestniczyć w dyskursie naukowym również w środowisku międzynarodowym.
Kompetencje społeczne (jest gotów do):
K_K01 - Jest gotów do niezależnego badania powiększającego istniejący dorobek naukowy i twórczy, podejmowania wyzwań w sferze zawodowej i publicznej z uwzględnieniem ich etycznego wymiaru i odpowiedzialności za ich skutki oraz kształtowania wzorów właściwego postępowania w takich sytuacjach.
K_K02 – jest gotów do krytycznej oceny dorobku uprawianej dyscypliny naukowej oraz do krytycznej oceny własnego wkładu w rozwój tej dyscypliny.
Kryteria oceniania
Podstawą zaliczenia jest obecność na wykładach (dwie nieobecności mogą być nieusprawiedliwione) i przygotowanie dwóch samodzielnych opisów ikonograficznych dzieł wybranych z zakresu wykładu i uzgodnionych z prowadzącym. Mogą to być dzieła jednego artysty albo dwóch różnych twórców.
Każdy opis powinien obejmować: dane identyfikacyjne dzieła w zakresie potwierdzonym źródłowo; uporządkowany opis widocznych elementów kompozycji; rozpoznanie tematu i typu ikonograficznego; identyfikację postaci, gestów, atrybutów, inskrypcji oraz motywów symbolicznych; wskazanie źródeł tekstowych lub plastycznych; krótkie podsumowanie i bibliografię. Do pracy należy dołączyć reprodukcję z podaniem jej pochodzenia. Nieustalone dane należy wyraźnie oznaczyć.
Oceniana jest kompletność i precyzja obu opisów, poprawność rozpoznania ikonografii, wnikliwość analizy, wykorzystanie źródeł oraz poprawność językowa. Dyskusja i zadania wykonywane na zajęciach służą bieżącej weryfikacji efektów uczenia się.
Literatura
Literatura podstawowa
Caussé F., La Revue « L’Art Sacré ». Le débat en France sur l’art et la religion (1945–1954), Éditions du Cerf, Paris 2010.
Chaumet P., Arcabas. Le parti de la beauté, Le Dauphiné Libéré, seria „Les patrimoines”, 2026.
Koestle-Cate J., Art and the Church: A Fractious Embrace. Ecclesiastical Encounters with Contemporary Art, Routledge, 2016.
Kucza-Kuczyński K., Problemy typologii architektury współczesnych polskich kościołów, „Sacrum et Decorum” 1 (2008), s. 51–57.
Białkiewicz A., Architektura sakralna. Między sztuką a rzeczywistością, „Sacrum et Decorum” 1 (2008), s. 73–77.
Szweda P. MS, Adolfa Hyły obrazy Jezusa Promieniującego według wizji Matki Pauli Tajber, w: Limen expectationis. Księga ku czci śp. ks. prof. dr. hab. Zdzisława Klisia, red. J. Urban, A. Witko, Kraków 2012, s. 351–361.
Régamey P.-R., Art sacré au XXe siècle ?, Éditions du Cerf, Paris 1952.
Schwebel H., Die Kunst und das Christentum. Geschichte eines Konflikts, C. H. Beck, München 2002.
Szweda P. MS, Adolf Hyłas Darstellungen der Schmerzensmutter, „Roczniki Humanistyczne” 66 (2018), z. 4, s. 115–130.
Szweda P. MS, Ikonografia Matki Boskiej Fatimskiej w malarstwie Adolfa Hyły, „Roczniki Humanistyczne” 63 (2015), z. 4, s. 111–150. DOI: 10.18290/rh.2015.63.4-5.
Szweda P. MS, Katalog obrazów Chrystusa Miłosiernego Adolfa Hyły. Aneks, w: Dla nas i całego świata. Rzecz o malarzu i Papieżu Bożego Miłosierdzia, red. J. M. Stroka, Kraków 2020, s. 145–154.
Szweda P. MS, Malowidła Adolfa Hyły w diecezji opolskiej i gliwickiej, „Liturgia Sacra” 22 (2016), nr 1 (47), s. 219–236.
Szweda P. MS, Obraz Jezusa Miłosiernego Adolfa Hyły w Stradowie. Kontekst teologiczny i ikonograficzny, w: Między mainstreamem a prowincją. Ziemia kazimierska i okolice – od prehistorii do współczesności, red. G. Dzikowska, J. Górski, A. Witko, Kazimierza Wielka–Kraków 2024, s. 197–213.
Szweda P. MS, Witko A., Miłosierdzie Boże i Święta Faustyna – promieniowanie na twórczość Adolfa Hyły, w: Dla nas i całego świata. Rzecz o malarzu i Papieżu Bożego Miłosierdzia, red. J. M. Stroka, Kraków 2020, s. 110–144.
Szweda P., Odkrywając Eugeniusza Kazimirowskiego. Prace artysty w zbiorach Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, Muzeum Podlaskie w Białymstoku, Białystok 2023.
Taylor W. D. O., Worley T. (red.), Contemporary Art and the Church: A Conversation Between Two Worlds, IVP Academic, 2017.
Turbasa J., Ukryte piękno. Architektura współczesnych kościołów, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 2019 — podstawowa lektura bloku architektonicznego; wybrane fragmenty rozdziałów I–V.
Ryba G., Sztuka sakralna XIX i XX wieku. Kryzys czy rozkwit?, „Sacrum et Decorum” 1 (2008), s. 10–20.
Rodziński S., Współczesna sztuka sakralna – refleksje o jej istocie i przyczyny niepokoju, „Sacrum et Decorum” 1 (2008), s. 46–50.
Szweda P., Adolf Hyła. Malarz Bożego Miłosierdzia. Życie i twórczość (1897–1965), Instytut Studiów Franciszkańskich, Kraków 2022.
Literatura uzupełniająca
Gaskell I., Jesus Christ as The Divine Mercy by Eugeniusz Kazimirowski: The Most Influential Polish Painting of the Twentieth Century?, „ARS” 42 (2009), nr 1, s. 81–91.
Artykuły Piotra Szwedy MS dotyczące Adolfa Hyły zestawiono w odrębnej części bibliografii poniżej.
Lechowski A., Lesisz L. (oprac.), Eugeniusz Kazimirowski. Wilno–Białystok, katalog wystawy, Muzeum Podlaskie w Białymstoku, Białystok 2014.
Nadrowski H., Teologia, Biblia i liturgia jako źródła sztuki chrześcijańskiej, „Sacrum et Decorum” 1 (2008), s. 21–45.
Sowińska J., Poszukiwanie formy i sacrum we współczesnym budownictwie kościelnym, „Sacrum et Decorum” 1 (2008), s. 58–72.
Pencakowski P. (tekst), Mieszko Tylka. Rzeźba — artystyczna metafora, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2011.
Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, rozdz. VII, nr 122–130.
Jan Paweł II, List do artystów, 4 kwietnia 1999.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: