Dydaktyka szkoły wyższej SzD-DW>Dydszkwy

Celem przedmiotu jest przygotowanie doktorantów do wykonywania zadań związanych z prowadzeniem działalności dydaktycznej w szkolnictwie wyższym oraz rozwijanie kompetencji niezbędnych do profesjonalnego pełnienia roli nauczyciela akademickiego.
Przedmiot ma charakter teoretyczno-praktyczny. Jego założeniem jest nie tylko zapoznanie doktorantów z podstawowymi pojęciami i koncepcjami dydaktyki szkoły wyższej, ale przede wszystkim przygotowanie ich do świadomego projektowania procesu nauczania i uczenia się. Dydaktyka akademicka ujmowana jest jako obszar łączący wiedzę pedagogiczną, psychologiczną i społeczną z praktyką prowadzenia zajęć na poziomie szkolnictwa wyższego.
W ramach zajęć analizowane są podstawowe założenia dydaktyki szkoły wyższej jako obszaru pedagogiki oraz jej współczesne funkcje i wyzwania. Omówione zostają różne modele kształcenia akademickiego, w tym model tradycyjny, konstruktywistyczny, relacyjny i partnerski. Szczególna uwaga zostaje poświęcona zmianie rozumienia roli nauczyciela akademickiego – od osoby przekazującej wiedzę do organizatora środowiska uczenia się, moderatora aktywności studentów, tutora oraz osoby wspierającej rozwój ich samodzielności poznawczej.
Istotną część przedmiotu stanowi problematyka uczenia się osób dorosłych. Doktoranci poznają psychologiczne i pedagogiczne mechanizmy warunkujące proces uczenia się studentów, ze szczególnym uwzględnieniem ich autonomii, motywacji, doświadczenia, refleksyjności oraz odpowiedzialności za własny proces kształcenia. Analizowane są czynniki wpływające na przebieg i efektywność uczenia się oraz możliwości tworzenia środowiska dydaktycznego sprzyjającego aktywności i zaangażowaniu studentów.
Kolejnym obszarem jest projektowanie procesu dydaktycznego. Doktoranci uczą się formułowania celów zajęć i efektów uczenia się, ich operacjonalizacji oraz planowania sposobów ich osiągania i weryfikacji. Omawiana jest zasada konstruktywnego powiązania efektów uczenia się, treści kształcenia, metod dydaktycznych i sposobów oceniania. Doktoranci przygotowują własne projekty zajęć oraz analizują przykładowe sylabusy i scenariusze dydaktyczne.
Ważny element zajęć stanowi prezentacja i praktyczne zastosowanie metod nauczania stosowanych w szkolnictwie wyższym. Omawiane są zarówno klasyczne formy pracy, w tym wykład, wykład konwersatoryjny i problemowy oraz dyskusja, jak i metody aktywizujące. Doktoranci poznają zasady stosowania metody problemowej, projektu, studium przypadku, burzy mózgów, debaty oksfordzkiej, tutoringu oraz innych metod angażujących studentów w aktywne zdobywanie i konstruowanie wiedzy.
Szczegółowej analizie podlega również wykład akademicki. Doktoranci poznają jego funkcje, rodzaje oraz ograniczenia, a także sposoby zwiększania jego efektywności. Omawiane są techniki podtrzymywania uwagi studentów, wzbudzania zainteresowania, ułatwiania rozumienia i zapamiętywania treści oraz włączania elementów aktywizujących do tradycyjnych form przekazu.
W ramach przedmiotu podejmowana jest problematyka nowoczesnych technologii w dydaktyce akademickiej. Analizowane są możliwości wykorzystania e-learningu, blended learningu, platform edukacyjnych, narzędzi cyfrowych oraz sztucznej inteligencji w planowaniu i realizacji zajęć. Zwraca się przy tym uwagę zarówno na potencjał nowych technologii, jak i na ich ograniczenia oraz konieczność odpowiedzialnego i etycznego wykorzystywania.
Osobny blok tematyczny poświęcony jest ocenianiu i ewaluacji. Doktoranci poznają funkcje oceniania, jego podstawowe rodzaje oraz sposoby konstruowania metod weryfikacji osiągnięć studentów. Analizują relację między efektami uczenia się a sposobami ich sprawdzania oraz poznają znaczenie informacji zwrotnej dla wspierania procesu uczenia się. Omawiane są również zasady ewaluacji zajęć oraz wykorzystywania jej wyników do doskonalenia własnego warsztatu dydaktycznego.
Przedmiot obejmuje także zagadnienia związane z organizacją i prowadzeniem grupy studenckiej. Podejmowane są kwestie budowania relacji nauczyciel–student, komunikacji interpersonalnej, kształtowania autorytetu nauczyciela akademickiego, motywowania studentów oraz reagowania na sytuacje trudne i zachowania zakłócające przebieg zajęć.
Istotną częścią programu jest refleksja nad osobą nauczyciela akademickiego. Analizowane są jego kompetencje, zadania, role społeczne i dydaktyczne oraz uwarunkowania rozwoju zawodowego. Doktoranci dokonują autorefleksji nad własnymi doświadczeniami dydaktycznymi, stylem komunikowania się i prowadzenia zajęć oraz identyfikują obszary wymagające dalszego rozwoju.

W zakresie praktycznym doktoranci przygotowują sylabus lub element programu przedmiotu, projektują scenariusz zajęć, dobierają metody dydaktyczne i sposoby weryfikacji efektów uczenia się, analizują przypadki problemów dydaktycznych oraz prowadzą fragment zajęć w formule microteaching. Ważnym elementem jest samoocena przeprowadzonych zajęć oraz informacja zwrotna udzielana przez prowadzącego i pozostałych uczestników.

Realizacja przedmiotu powinna sprzyjać rozwijaniu nie tylko umiejętności technicznych związanych z prowadzeniem zajęć, ale także postawy refleksyjnego praktyka, który potrafi krytycznie analizować własne działania, wykorzystywać wiedzę naukową w praktyce edukacyjnej oraz świadomie rozwijać własne kompetencje nauczyciela akademickiego.

Literatura podstawowa

Bauman, T., Dydaktyka szkoły wyższej, w: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. I, Warszawa 2003.
Bereźnicki, F., Zagadnienia dydaktyki szkoły wyższej, Szczecin 2009.
Denek, K., Nauka i edukacja w uniwersytecie XXI wieku, Poznań 2011.
Gagné, R. M., Briggs, L. J., Wager, W. W., Zasady projektowania dydaktycznego, Warszawa 1992.
Gołębniak, B. D., Uczyć (się) profesjonalnie, Warszawa: PWN, 2005.
Kruszewski, K. (red.), Sztuka nauczania, Warszawa 2005.
Lib, W., Walat, W., Teoretyczne podstawy kształcenia ogólnego. Podręcznik dla przyszłych nauczycieli i studentów pedagogiki, Wydawnictwo UR, Rzeszów 2021.

Literatura uzupełniająca
Kotusiewicz, A., Koć-Seniuch, G., Nauczyciel akademicki w refleksji nad własną praktyką edukacyjną, Warszawa 2008.
Aktualne akty prawne regulujące funkcjonowanie szkolnictwa wyższego i organizację procesu kształcenia.
Aktualne publikacje naukowe dotyczące dydaktyki akademickiej, uczenia się osób dorosłych, metod aktywizujących, e-learningu, wykorzystania narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji w szkolnictwie wyższym.

Przedmiot ma charakter teoretyczno-praktyczny i zakłada aktywny udział doktorantów w zajęciach. Istotną część pracy stanowią analiza przypadków dydaktycznych, dyskusje, projektowanie własnych rozwiązań edukacyjnych oraz praktyczne ćwiczenie umiejętności prowadzenia zajęć.
Zaleca się, aby realizacja przedmiotu uwzględniała wcześniejsze doświadczenia dydaktyczne doktorantów oraz specyfikę reprezentowanych przez nich dyscyplin naukowych. Przygotowywane projekty zajęć, sylabusy i scenariusze powinny w miarę możliwości odnosić się do rzeczywistych lub planowanych zajęć prowadzonych przez uczestników.
Elementem zajęć może być przeprowadzenie krótkiego fragmentu zajęć w formule microteaching, jego samoocena oraz omówienie na podstawie informacji zwrotnej od prowadzącego i grupy.
W ramach przedmiotu wskazane jest uwzględnianie aktualnych zmian w szkolnictwie wyższym, rozwoju dydaktyki cyfrowej oraz odpowiedzialnego wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w pracy nauczyciela akademickiego.